Hakika Sharia ya Kiislamu ina sifa ya upole na wepesi, msingi wake ni urahisishaji na lengo lake ni kuondoa mashaka na uzito; ni jambo lililokubaliwa kwamba urahisishaji ni miongoni mwa malengo makuu ya Sharia tukufu ya Kiislamu, na ushahidi wake ni mwingi mno usioweza kuhesabiwa hapa.

Hakika Sharia ya Kiislamu ina sifa ya upole na wepesi, msingi wake ni urahisishaji na lengo lake ni kuondoa mashaka na uzito; ni jambo lililokubaliwa kwamba urahisishaji ni miongoni mwa malengo makuu ya Sharia tukufu ya Kiislamu, na ushahidi wake ni mwingi mno usioweza kuhesabiwa hapa.

Kuhusiana na hili, imesemwa: “Urahisi na kuondoa mashaka ni sifa mbili za msingi katika dini ya Uislamu na Sharia yake, na urahisishaji ni lengo muhimu kati ya malengo ya Sharia ya Kiislamu. Na ushahidi wa msingi huu upo katika Aya nyingi ndani ya Kitabu cha Mwenyezi Mungu Mtukufu, pamoja na hadithi sahihi za Mtume (S.A.W.), na umma umeafikiana juu yake. Miongoni mwa Aya hizo ni kauli ya Mwenyezi Mungu: {Yeye amekuchagueni wala hakuweka juu yenu uzito wowote katika dini — ni mila ya baba yenu Ibrahimu" [Al-Hajj: 78] Ibn Abbas (R.A.) amesema: “Hii ni upana wa Uislamu, na kwamba Mwenyezi Mungu ameweka ndani yake toba na kafara.”[1] Na miongoni mwa Aya nyingine ni kauli yake Mwenyezi Mungu (S.W.): {Mwenyezi Mungu anakutakieni wepesi wala hakutakieni uzito} [Al-Baqarah: 185] Na kutoka katika Sunna ni kauli ya Mtume (S.A.W.): “Nimetumwa na dini iliyo sawa na rahisi.”[2]

Yaani: dini nyepesi na laini. Na pia amesema (S.A.W.): "Hakika dini hii ni rahisi, na hakuna atakayejitia mashaka na dini hii ila itamshinda."[3] Na kauli nyingine: "Hakika dini yenu iliyo bora zaidi ni ile iliyo rahisi, hakika dini yenu bora zaidi ni rahisi."[4] Na ushahidi mwingine ni maneno ya Maswahaba na Wafuasi (Tabi'in) katika mlango huu. Mfano: kauli ya Ibn Mas’ud: “Jihadharini na kufanya mambo kwa msisitizo wa kupita kiasi, jihadharini na kufuatilia undani wa mambo kupita mipaka, shikamaneni na njia ya kale.”[5]

Yaani: njia ya Mtume (S.A.W.) na Maswahaba wake (R.A.). Na kauli ya Ibrahim Al-Nakha’i: "Ikiwa mambo mawili yatakushangaza, basi dhania kuwa lipendwalo zaidi kwa Mwenyezi Mungu ni lile lililo rahisi zaidi"[6] [7]

Na haya yote na mengineyo yanathibitisha wepesi na urahisi wa Sharia hii ya Kiislamu, jambo linaloonesha kuwa hakuna ugumu wala uzito katika dini ya haki iliyo nyoofu (Al-Hanīfiyyah As-samḥah). Urahisishaji na kuondoa mashaka siyo tu kaida ya kifiqhi iliyotajwa na wanazuoni kwa kauli zao kama: “Mashaka huleta urahisishaji”[8] na kauli yao: “Jambo linapobana, hupata upenyo (hupunguzwa)”[9], na mengineyo miongoni mwa misemo na kaida zinazothibitisha na kuunga mkono jambo hili. Bali kwa hakika, kuondoa mashaka, kuepusha ugumu, na kurahisisha ni miongoni mwa malengo makuu ya sheria ya Kiislamu. Hili ndilo linalosisitizwa na Al-‘Allāmah Ash-Shāṭibī aliposema: “Hakika Mweka Sharia hakukusudia kuwabebesha waja majukumu kwa lengo la kuwataabisha na kuwatesa.” Na ushahidi wa hilo ni mambo kadhaa:

Kwanza, ni maandiko yanayobainisha hilo, kama kauli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu: {Na anawaondolea mizigo yao na minyororo iliyokuwa juu yao” [Al-A‘rāf: 157] na kauli yake Mwenyezi Mungu Mtukufu: {Mwenyezi Mungu hamkalifishi mtu yeyote ila kwa kadri ya uwezo wake} [Al-Baqarah: 286] na kauli yake: {Wala hakuweka juu yenu uzito wowote katika dini} [Al-Ḥajj: 78] na {Mwenyezi Mungu anataka kukupunguzieni (mambo), na mwanadamu ameumbwa dhaifu} [An-Nisā’: 28] na {Mwenyezi Mungu hataki kueka juu yenu mashaka, bali anataka kuwatahirisha} [Al-Mā’idah: 6].

Na katika Hadithi za Mtume (S.A.W.) kauli yake: “Nimetumwa na dini iliyo nyoofu na rahisi.”[10] Na pia: “Hakika Mtume hakupewa uchaguzi kati ya mambo mawili isipokuwa alichagua lililo rahisi zaidi, alimradi halikuwa ni dhambi.”[11]

Na kauli yake “isipokuwa ikiwa ni dhambi” ina maana kwamba kuacha dhambi hakuna mashaka ndani yake, kwa kuwa ni kitendo cha kuacha tu, siyo tendo la kutaabika. Na mfano wa hayo ni mengi yaliyo katika maana hii. Lau Mweka Sharia angekusudia mashaka, basi asingekuwa anataka urahisi wala kupunguza majukumu — bali angekuwa anataka ugumu na mashaka — na hilo ni jambo lisilokubalika kabisa.

Pili: Ni kile kilichothibitika pia kuhusu uanzishwaji wa ruksa (ruhusa za kidini), jambo ambalo halina mashaka ndani yake, bali ni miongoni mwa yale yanayojulikana wazi katika dini ya Umma kwa dharura; kama vile ruksa ya kusafiri kwa kupunguza Swala (qasr), kufuturu wakati wa safari au ugonjwa, kuchanganya kati ya Swala mbili, na kula vitu vilivyoharamishwa wakati wa dharura. Haya yote ni mifano inayothibitisha kwa yakini kabisa kuwa Sharia imekusudia kuondoa mashaka na ugumu, na siyo kuyaleta. Vivyo hivyo, kuna mafunzo yaliyokuja yanayokataza kufanya mambo kwa uzito wa kupita kiasi (tasaʻub), kujikalifisha, na kusababisha mtu kuacha ibada kwa sababu ya kujitaabisha mno. Lau Muweka Sharia angekusudia mashaka na ugumu katika kutekeleza wajibu, basi kusingekuwepo ruhusa wala unafuu katika Sharia — na hilo ni kinyume cha hakika ilivyo.[12]

Al-Shāṭibī anasema: "Tukikadiria kuwa kauli ya jumla kuhusu kuondoa mashaka katika dini haipo moja kwa moja, basi tunapata maana hiyo kupitia matukio maalumu tofauti, kutoka maeneo mbalimbali, lakini yote yanakubaliana katika msingi wa kuondoa mashaka." Kama tunavyoona katika: Kutangazwa kwa tayammum wakati wa ugumu wa kupata maji, Kuruhusiwa kuswali kwa kukaa wakati wa ugumu wa kusimama, Qasr na kufuturu wakati wa safari, Kuchanganya Swala mbili kwa sababu ya safari, ugonjwa au mvua, Kuruhusiwa kusema neno la kufuru ili kuepuka kuuawa au kuteswa, Kuruhusiwa kula mzoga au chakula haramu wakati wa njaa kali inayotishia maisha, Kuswali kuelekea upande wowote inaposhindikana kujua Qibla, Kufutwa kwa ruhusa ya kuvua khofu au plasta (gbayira) kwa sababu ya ugumu au madhara, Msamaha wa kuvunja saumu kwa sababu ya mambo yasiyoepukika kama vumbi la njiani, n.k. Kwa hivyo, kwa kuzingatia mambo yote haya ya kipekee na yaliyotofautiana, tunapata kwa uchunguzi wa kina (istiqrā') kwamba nia ya Muweka Sharia ni kuondoa mashaka katika sheria zote.[13] Al-Zarkashī naye anasema: "Katika kuchagua lililo rahisi zaidi kati ya mambo mawili, kunaweza kutokea tofauti kati ya madhehebu, au kati ya tafsiri tofauti za hukumu. Wengine wamelichagua hili kwa sababu ya kauli ya Mwenyezi Mungu: {Mwenyezi Mungu anataka urahisi kwenu wala hataki ugumu kwenu} [Al-Baqarah: 185] na kauli yake Mwenyezi Mungu Mtukufu: {Wala hakuweka juu yenu uzito wowote katika dini} [Al-Ḥajj: 78], na hadithi ya Mtume (S.A.W.): “Nimetumwa na dini iliyo rahisi na nyoofu.” Hili linapingana na kauli ya kuchagua lililo gumu zaidi, kwani kuchagua lililo rahisi hakuhitaji makubaliano ya wanazuoni kama inavyohitajika kwa lililo dogo (kwa upande wa ibada au kiwango), bali msingi hapa ni kwamba asili ya mambo yenye madhara ni kuyakataza, kwa hiyo kile kilicho na madhara kidogo zaidi ndicho kinachochukuliwa. Ingawa baadhi ya wanazuoni walisema pia kwamba ni lazima kuchagua lililo gumu zaidi, kama ilivyosemwa kuwa ni lazima kuchukua lililo jingi zaidi (mwenendo mkali zaidi) — lakini hiyo ni kauli yenye mjadala"[14]

Hakika urahisi ni sifa ya wazi na ya msingi katika Sharia ya Kiislamu, inayoonekana kwa uwazi katika misingi ya sharia na matawi yake, katika kanuni kuu na hata masuala madogo. Ama ugumu (Al-‘usr), basi ni kinyume cha urahisi, nao umekanushwa katika sharia ya Kiislamu.

Matini za Qur'ani Tukufu  na Sunna yameungana kwa kauli moja kuwa urahisishaji ni miongoni mwa malengo ya msingi ya Sharia, na kwamba ugumu na mashaka umeondolewa kabisa kutoka kwenye dini hii. Mwenyezi Mungu Anasema: {Mwenyezi Mungu hamkalifishi mtu yeyote ila kwa kadri ya uwezo wake. Atapata malipo kwa alichokichuma (cha kheri), na atachukuliwa kwa alichokichuma (cha uovu). Mola wetu! Usituchukulie tukisahau au tukikosea! Mola wetu! Wala usitubebeshe mzigo mzito kama uliowabebesha waliokuwa kabla yetu. Mola wetu! Wala usitubebeshe tusiyoyaweza kuyatimiza...} [Al-Baqarah: 286]

Na Mtume (S.A.W.) amesema: "Lau ugumu ungeingia katika tundu hili la panya, basi urahisi ungemfuata humo humo mpaka umtoe." Kisha Mwenyezi Mungu Akateremsha kauli yake: "Hakika pamoja na ugumu kuna wepesi. Hakika pamoja na ugumu kuna wepesi." [Ash-Sharḥ: 5–6][15]

Na dalili za wepesi na urahisishaji huu zinaonekana katika nyanja mbalimbali na kwa namna nyingi. Miongoni mwa dalili hizo ni kushushwa kwa Qur'ani Tukufu katika lahaja saba (sab'atu ahruf). Kuhusiana na jambo hili ilisemwa: "Kushushwa kwa Qur'ani Tukufu katika lahaja saba kulikuwa ni kwa ajili ya kuirahisishia umma na kupunguza uzito kwao, na ni jibu kwa ombi la Mtume wao. ambapo Jibril (A.S.) alimjia Mtume na kumwagiza asome Qur'ani Tukufu kwa lahaja moja, lakini Mtume Muhammad (S.A.W.) akamuomba amwombe Mwenyezi Mungu Mtukufu awape wepesi kwa umma wake kwa kuwa hawataweza kubeba mzigo huo. Aliendelea kuomba hivyo mpaka ikaruhusiwa lahaja saba. Na kwa kuwa Mtume (S.A.W.) alitumwa kwa watu wote, basi ingekuwa vigumu kwao kuacha lugha zao na kutumia lugha nyingine. Hivyo, umma huu ukapewa wepesi kwa kuruhusiwa lahaja saba…Pia, kuna manufaa mengine ya kushushwa kwa Qur'ani Tukufu katika lahaja saba, kama vile: kukamilisha urahisishaji kwa umma kwa kuwezesha mitazamo tofauti ya kibalagha ndani ya Qur'ani Tukufu. Hii inaifanya Qur'ani Tukufu  ibaki na nafasi yake tukufu ya kimuujiza, kwani kila lahaja ni kama aya maalum, na utofauti huu unakusanya aina mbalimbali za muujiza wa lugha na balagha."[16]

Hivyo basi, urahisishaji na kuondoa dhiki ni msingi mkubwa katika Sharia tukufu ya Kiislamu; ni kwa ajili ya kuondoa uzito na taabu, na ni njia ya kuhamasisha watu katika kufanya ibada. Ndiyo maana kauli ya msingi ya kifiqhi inayosema: “Mashaka huleta wepesi” ni mojawapo ya kanuni mashuhuri, na kuna mifano mingi inayoionesha; kama vile: Kukosekana kwa maji kunapelekea kuswali kwa kutumia tayammum. Vivyo hivyo, mgonjwa ambaye hawezi kutumia maji anaruhusiwa kufanya tayammum. Allah Anasema: {Na kama mko wagonjwa au safarini, au mmoja wenu ametoka chooni, au mmewagusa wanawake, halafu hamkupata maji, basi tayammani kwa ardhi nzuri; pakeni nyuso zenu na mikono yenu. Allah hataki kukuleteeni dhiki, bali anataka kukutakaseni na kukamilisha neema yake juu yenu ili mpate kushukuru} [Al-Ma’ida: 6]. Kutoka kwa Hudhayfa, amesema: Mtume wa Allah (S.A.W.) amesema: “Tumefadhilishwa juu ya watu kwa mambo matatu: safu zetu zimefanywa kama safu za Malaika, ardhi yote imefanywa kuwa msikiti kwetu, na udongo wake umetufanyiwa kuwa ni twahara pale tunapokosa maji.”[17] Pia kuna kuswali Swala kwa kuunganisha na kufupisha katika safari. Mwenyezi Mungu Mtukufu: anasema: {Na mnaposafiri katika ardhi, si dhambi kwenu kupunguza baadhi ya Swala...} [An-Nisa: 101]. Na kutoka kwa Mu’adh amesema: "Tulitoka na Mtume (S.A.W.) katika vita vya Tabuk, alikuwa akiswali Dhuhr na Asr pamoja, na Maghrib na Isha pamoja."[18] Pia inajuzu kupangusa juu ya khufu (soksi za ngozi) wakati wa udhu, wakati wa safari au nyumbani. Kutoka kwa Hammam amesema: Jarir alikojoa kisha akatawadha na kupangusa juu ya khufu zake. Watu wakamwambia: “Unafanya hivi?” Akasema: “Ndiyo, nilimwona Mtume wa Allah (S.A.W.) akikojoa kisha akatawadha na akapangusa juu ya khufu zake.”[19] Kula (kufungua) katika Ramadhani kwa watu wenye udhuru: {Na mwenye kuwa mgonjwa au safarini, basi afunge idadi ya siku nyingine} [Al-Baqara: 184]. Tunapokuwa katika msimu wa Hajj, pia kuna ruhusa nyingi zilizotolewa na sheria tukufu, kama vile: Kujiondoa katika Ihram kwa anayezuiliwa (mfungwa au aliyekwama) baada ya kuchinja mnyama na kunyoa/ kupunguza nywele. Allah anasema: {Na mkizuiliwa basi mchinje kile kilicho rahisi kupatikana katika wanyama wa kuchinjwa} [Al-Baqara: 196]. Pia inajuzu kumwakilisha mtu mwingine kurusha mawe katika jamarat. Na mengine mengi ya ruhusa katika muamala kama vile musaaqah (makubaliano ya kugawana mazao kwa kazi), biashara, salam (malipo ya awali ya bidhaa), na kadhalika—yakiwa ni kwa ajili ya kuondoa dhiki na mashaka kwa watu.

Na hivyo basi, urahisishaji (yusr) katika Sharia ya Kiislamu umekuja kwa aina mbalimbali. Imenukuliwa: “Urahisi wa Sharia ya Kiislamu umegawanyika katika aina tatu:

1. Urahisishaji wa kuijua Sharia, kuielewa na kufahamu hukumu zake pamoja na malengo yake kwa urahisi.
2. Urahisishaji wa majukumu ya kisharia, kwa maana ya kwamba utekelezaji wake ni mwepesi na unaowezekana kwa kila mwenye jukumu.
3. Maelekezo ya Sharia kwa wanaowajibika kutekeleza dini, kwamba wajirahisishie nafsi zao na pia wawafanyie wepesi wengine.”[20]

Basi tukisimama na kutafakari juu ya ibada ya Hija, tunakuta kuwa ndani yake kuna sura nyingi za urahisishaji, na malengo yake ni mengi, miongoni mwa hayo ni:

Wajibu wa Hija Mara Moja katika Maisha:

Miongoni mwa sura za wazi za urahisishaji (taysiir) katika ibada ya Hija ni kwamba Allah Mtukufu amewafaradhishia waja Wake kufanya Hija mara moja tu katika maisha, kwa yule anayeweza kwa hali ya kifedha na kiafya. Kutoka kwa Abu Hurayrah, amesema: Mtume wa Allah (S.A.W.) alituhutubia akasema: "Enyi watu! Hakika Allah amewafaradhishia Hija, basi fanyeni Hija."

Mtu mmoja akauliza: "Je, kila mwaka, ee Mtume wa Allah?" Mtume akanyamaza hadi alipoirudia mara tatu, kisha akasema: "Kama ningesema ndiyo, basi ingekuwa wajibu, na msingeweza." Kisha akasema: "Niacheni ninapowaacha (sijasema jambo), kwani walioangamia kabla yenu ni kwa sababu ya kuuliza kwao maswali mengi na kutofautiana kwao na manabii wao. Basi ninapokuamrisheni jambo, fanyeni kadiri ya mnavyoweza, na ninapowakatazeni jambo, basi jiepusheni nalo."[21]

Na miongoni mwa alama za wazi za urahisishaji na kuondoa mashaka, ni kwamba pamoja na Hija kuwa nguzo miongoni mwa nguzo za Uislamu, haijawajibishwa ila kwa mwenye uwezo. Kutoka kwa Ibn ‘Abbas, amesema: Mtume wa Allah (S.A.W.) alituhutubia akisema: "Enyi watu! Hakika Hija imefaradhishwa juu yenu." Akasimama Al-Aqra’ bin Habis na kusema: "Je, kila mwaka, ee Mtume wa Allah?" Mtume akasema: "Kama ningesema ndiyo, basi ingekuwa wajibu. Na ingekuwa wajibu, msingeweza kuitekeleza. Basi atakayezidisha (kuhiji zaidi ya mara moja), hiyo ni ibada ya kujitolea (tatawwu')."[22]

• Kuruhusiwa Kuhiji kwa Niaba ya Mzee Asiyemudu Kupanda Punda au Gari

Imepokewa na Imamu Bukhari kutoka kwa Abdullah bin Abbas (R.A.), alisema: "Alikuwa Al-Fadl akimpakia nyuma ya Mtume wa Allah (S.A.W.). Akaja mwanamke kutoka kabila la Khath'am, akawa Al-Fadl anamwangalia, naye pia anamwangalia Al-Fadl. Mtume (S.A.W.) akaendelea kumgeuzia uso Al-Fadl upande mwingine. Yule mwanamke akasema: ‘Ee Mtume wa Allah, hakika faradhi ya Allah juu ya waja Wake katika Hija imemfikia baba yangu akiwa mzee sana, hawezi kukaa juu ya mnyama wa kupanda, je nihiji kwa niaba yake?’ Mtume (S.A.W.) akasema: ‘Ndiyo.’Na tukio hili lilikuwa wakati wa Hija ya kuaga."[23]

• Utofauti wa Mawaqit (Mikusanyiko ya Kuingilia Hija na Umra)

Urahisishaji mwingine ni kwamba maeneo ya kuanzia ibada ya Hija na Umra (mawaqit) yanatofautiana kulingana na maeneo ya watu wanakotokea — si wote wanatakiwa kuanzia mahali pamoja. Imepokewa na Imamu Bukhari kutoka kwa Zayd bin Jubayr, kuwa alimjia Abdullah bin Umar akiwa na hema lake na sehemu ya kupumzikia. Akamuuliza: "Kutoka wapi inaruhusiwa mtu kuanza Umra?" Akasema: "Mtume wa Allah (S.A.W.) aliiwekea mipaka: kwa watu wa Najd ni Qarn, kwa watu wa Madina ni Dhul-Hulayfah, na kwa watu wa Sham ni Juhfah."[24]

Na kutoka kwa Ibn Abbas (R.A.), alisema: "Hakika Mtume (S.A.W.) alipangia watu wa Madina Dhul-Hulayfah, watu wa Sham Juhfah, watu wa Najd Qarn Al-Manazil, na watu wa Yemen Yalamlam. Maeneo hayo ni kwa ajili yao, na kwa yeyote atakayepitia hapo akiwa hana asili ya huko lakini ananuia Hija au Umra. Na yule aliye karibu kuliko hapo, aanze kuhirimia kutoka pale alipo, hata watu wa Makka — wanaaanzia Makkah yenyewe."[25]

• Upana wa Muda wa Utendaji wa Hija

Miongoni mwa urahisishaji pia ni kuwa Hija haijapangiwa siku chache tu, bali ina miezi maalumu ambayo mtu anaweza kuitekeleza. Imamu Bukhari alifafanua hili katika Sura aliyoiita: "Sura: Kauli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu: {Hija ni katika miezi inayojulikana. Basi anayenuia Hija ndani ya miezi hiyo asifanye mambo ya matusi, ufasiki, wala mabishano} [Al-Baqara: 197] Na pia kauli yake Mwenyezi Mungu Mtukufu: {Wanakuuliza kuhusu miezi mipya. Sema: Hizo ni nyakati za watu na za Hija} [Al-Baqara: 189] Kisha akataja: Kutoka kwa Ibn Umar (R.A.): “Miezi ya Hija ni: Shawwal, Dhul-Qa’da, na siku kumi za mwanzo za Dhul-Hijjah” Na kutoka kwa Ibn Abbas (R.A.): “Ni katika sunna mtu asilazimike kuhirimia kwa Hija isipokuwa ndani ya miezi ya Hija.”[26]

1. Ruhusa ya kufanya Umra kutoka Tan'iim:

Imepokewa kutoka kwa Aisha (Radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) kwamba alisema: "Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, mmekuja kufanya Umra na mimi sijafanya." Akasema: "Ewe Abdurrahman, nenda na dada yako, mfanye Umra kutoka Tan’iim." Akamuweka juu ya ngamia, akafanya Umra."[27]

Na kutoka kwa Aisha (R.A.) pia: "Tulitoka pamoja na Mtume (S.A.W.) tukiwa hatujui kama ni kwa ajili ya Hija tu. Tulipofika, tukazunguka Kaaba, kisha Mtume (S.A.W.) akaamuru wale ambao hawakuchinja watoe Ihram. Wale ambao hawakuchinja wakatoa Ihram, wakeze pia hawakuchinja wakatoa Ihram." Aisha alisema: "Nilipata hedhi, hivyo sikuzunguka nyumba (Kaaba). Ilipofika usiku wa Al-Hasbah, nikasema: Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, watu wanarudi na Hija na Umra, na mimi nirudi na Hija tu?" Akasema: "Je, hukuizunguka nyumba siku tulipofika Makka?" Nikajibu: "Hapana."Akasema: "Nenda na ndugu yako hadi Tan’iim, fanya niyyah ya Umra, kisha tukutane mahali fulani." Safiyyah akasema: "Nadhani nitachelewesha watu." Mtume (S.A.W.) akasema: "Hapana, ulizunguka siku ya kuchinja (siku ya Eid)?" Akasema: "Ndiyo." Akasema: "Basi hakuna shida, ondoka."Aisha alisema: "Mtume (S.A.W.) tulikutana akiwa anakwea kutoka Makka, nami nashuka, au mimi nakwea na yeye anashuka."[28]

2. Ruhusa ya kuvaa khufu (viatu vya ngozi) vilivyokatwa chini ya vifundo vya miguu:

Kutoka kwa Abdullah bin Umar (Radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yao): Mtu mmoja alisema: "Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, nini hairuhusiwi kuvaliwa na aliye katika Ihram?" Mtume (S.A.W.) akasema: "Msivae kanzu, wala kilemba, wala suruali, wala mavazi yaliyofunika kichwa, wala viatu vya ngozi, isipokuwa yule asiyeweza kupata ndala, anaweza kuvaa khufu na avikate chini ya vifundo vya miguu. Wala msivae nguo zilizopakwa manukato ya zafarani au warasi."[29](aina ya manukato)

3. Kutosheka na kuashiria jiwe jeusi (Al-Hajar Al-Aswad) badala ya kulibusu, na kukataza msongamano:

Kutoka kwa Umar (R.A.): Alipofika kwenye Jiwe Jeusi, alilibusu na kusema: "Hakika najua wewe ni jiwe, huna madhara wala manufaa. Kama si kwamba nilimwona Mtume (S.A.W.) akikubusu, nisingekubusu."[30]

Mtu mmoja alimuuliza Ibn Umar kuhusu kuligusa Jiwe Jeusi, akasema: "Nilimwona Mtume (S.A.W.) akiligusa na kulibusu." Akamwambia: "Je, vipi nikisukumwa au nikishindwa?" Ibn Umar akasema: "Acha maswali mengi. Nilimwona Mtume (S.A.W.) akiligusa na kulibusu."[31]

Kutoka kwa Ibn Abbas (R.A.): "Mtume (S.A.W.) alizunguka Kaaba akiwa juu ya ngamia, na kila alipofika kwenye kona (ya Jiwe Jeusi) alikuwa akiashiria."[32]

4. Amri ya kuwa na utulivu na kukataza kukimbia:

Kutoka kwa Ibn Abbas (R.A.): Aliandamana na Mtume (S.A.W.) siku ya Arafah. Mtume (S.A.W.) alisikia kelele nyingi na kuwapiga wanyama nyuma yake, basi akaashiria kwa fimbo yake na kusema: "Enyi watu, kuweni na utulivu, kwani wema hauko kwenye haraka."[33]

5. Kujumuisha Swala ya Magharibi na Isha huko Muzdalifah:

Kutoka kwa Usama bin Zayd (R.A.): Alisema: "Mtume (S.A.W.) alitoka kutoka Arafah, akashuka bondeni, akakojoa kisha akatawadha bila kukamilisha wudhuu. Nikamuuliza: 'Swala?' Akasema: 'Swala iko mbele yako.' Alipofika Muzdalifah, alikamilisha wudhuu, ikapigwa iqama, akaswali Magharibi, kisha kila mtu akapumzika mahali pake, kisha ikapigwa iqama tena, akaswali Isha bila kutenganisha kati ya hizo."[34]

Na kutoka kwa Abu Ayyub Al-Ansari (R.A.): "Kwamba Mtume (S.A.W.) katika Hija ya kuaga alijumuisha Magharibi na Isha Muzdalifah."[35]

Na miongoni mwa ruhusa:

6. Kuondoa mashaka na dhiki katika hali nyingi na mazingira mbalimbali:

Hili linaonekana wazi katika ruhusa ya kutanguliza baadhi ya ibada kabla ya nyingine. Kutoka kwa Ibn Abbas (R.A.) amesema: Mtume (S.A.W.) aliulizwa kuhusu mtu aliyenyoa kabla ya kuchinja, na mfano wa hayo, akasema: "Hakuna dhambi, hakuna dhambi."[36]

Na kutoka kwa Ibn Abbas (R.A.): Mtu mmoja alimwambia Mtume (S.A.W.): "Nilifanya ziara (ya Kaaba) kabla ya kurusha mawe." Akasema: "Hakuna dhambi." Akasema: "Nimenyoa kabla ya kuchinja." Akasema: "Hakuna dhambi." Akasema: "Nimechinja kabla ya kurusha mawe." Akasema: "Hakuna dhambi."[37]

Na Ibn Abbas alisema: Mtume (S.A.W.) aliulizwa: "Nimerusha mawe baada ya jioni." Akasema: "Hakuna dhambi." Akasema: "Nimenyoa kabla ya kuchinja." Akasema: "Hakuna dhambi."[38]

Na Ibn Abbas (R.A.) alisema: Mtume (S.A.W.) aliambiwa kuhusu kuchinja, kunyoa, kurusha mawe, kutanguliza au kuchelewesha, Akasema: "Hakuna dhambi."[39]

Na kutoka kwa Abdullah bin Amr (R.A.): Mtume (S.A.W.) alisimama katika Hija ya kuaga, watu wakaanza kumuuliza. Mtu mmoja akasema: "Sikutambua, nikanyoosha kabla ya kuchinja." Akasema: "Chinja, hakuna dhambi." Mwingine akasema: "Sikutambua, nikachinja kabla ya kurusha mawe." Akasema: "Rusheni, hakuna dhambi." Hakuna kitu walichomuuliza siku hiyo, ambacho kilitanguliwa au kucheleweshwa, isipokuwa alisema: "Fanya, hakuna dhambi."[40]

Na kutoka kwa Abdullah bin Amr bin Al-As (R.A.), alisimulia kuwa alihudhuria hotuba ya Mtume (S.A.W.) siku ya kuchinja (siku ya Eid). Mtu mmoja alisimama akasema: "Nilidhani jambo fulani linatangulia jingine." Kisha mwingine akasema: "Nilidhani jambo fulani linatangulia jingine – nimenyoa kabla ya kuchinja, nimechinja kabla ya kurusha mawe" na mfano wa hayo. Mtume (S.A.W.) akasema: "Fanya, hakuna dhambi." Kwa yote hayo, hakukuwa na jambo aliloulizwa siku hiyo ila alisema: "Fanya, hakuna dhambi."[41] Na mifano ya ruhusa hizi ni mingi.

Kwa ujumla, lengo hili (la kuweka wepesi) limejitokeza katika Sharia zote za Uislamu na hukumu zake, kwa mtindo wa kisharia ulio na unyumbufu mkubwa. Mtindo huu umeonekana wazi zaidi na kwa ufanisi mkubwa hasa katika ibada ya Hija, iwe kwa mtu binafsi au kwa kundi, kwa sababu ibada ya Hija inakusanya Waislamu kwa idadi kubwa katika muda mfupi na mahali pamoja. Kwa sababu hii, roho ya upole na wepesi imeonekana wazi kabisa katika majibu ya Mtume (S.A.W.) alipokuwa akiulizwa kuhusu masuala ya Hija. Alikuwa akijibu kwa kauli mashuhuri, yenye maana pana na isiyohitaji maelezo zaidi ya: "Fanya, wala hakuna dhambi."

Kauli hii ni kauli yenye kujumlisha lengo hili tukufu la kisheria. Lengo hili linaweza kuwekwa katika misingi kadhaa kama ifuatayo:

Kwanza: Majibu ya Mtume (S.A.W.) yaliyokuja kwa kauli mashuhuri: "Fanya, wala hakuna dhambi", kila alipoulizwa kuhusu jambo fulani la Hija — ndio msingi mkuu unaoonesha wepesi na huruma ya Sharia ya Kiislamu.

Pili: Miongoni mwa mambo yanayounga mkono lengo hili la kisharia ni kuwa Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.) alihiji mara moja tu, nayo ni Hija ya kuaga (Hajjatul Wadaa’). Hili linaashiria kuwa mafunzo yote kuhusu Hija yalifundishwa kwa namna ya moja kwa moja na kwa uwazi mkubwa.

Tatu: Ujitihadi wa Maimamu (Wanachuoni wa Fiqhi) ni neema kutoka kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, na tofauti zao zilitokana na: Uelewa wa maandiko kwa mujibu wa malengo ya Sharia (maqasid). Misingi ya kielimu ya Fiqhi (Usuul Al-Fiqh). Kuzingatia hali halisi za watu. Muktadha wa wakati na mahali. Hili ndilo linaloitwa na Wanazuoni wa Malikiyah kama "Fiqhul-Haal", nalo tunaliita leo "Fiqhul-Waqi’i" — yaani: Fiqhi ya uhalisia na utabiri wa matokeo ya hukumu (ma'alat Al-ahkam).

Nne: Wanazuoni walipochambua hukumu za ibada ya Hija, waliathirika sana na misingi hiyo ya wepesi na huruma. Maneno yao yamekuwa yakisisitiza uhalali wa tendo na kutaja kilicho bora zaidi katika utekelezaji wake.[42]

Yeyote anayechunguza yote yaliyoelezwa hapo juu atagundua kuwa urahisishaji (taysir) ni kanuni kubwa na lengo tukufu miongoni mwa malengo ya Sharia katika hukumu zote kwa ujumla. Misingi hii imejengwa juu ya dalili za wazi kutoka kwenye Qur'ani Tukufu na Hadithi Sahihi za Mtume (S.A.W.). Wanazuoni wa Fiqhi na misingi ya Sharia wameyachambua haya na kuyatoa ndani yake kaida za kifiqhi na masharti yenye kuhakikisha ufafanuzi wa hukumu kwa wale wanaowajibika, kwa njia inayofuta utata na kuondoa mashaka yeyote.

Rehema na amani zimshukie Bwana wetu na Kiongozi wetu Muhammad (S.A.W.), pamoja na familia yake, Maswahaba wake na wote waliomfuata kwa wema. Na sifa njema zote ni za Mwenyezi Mungu, Mola wa walimwengu wote.