Je, inaruhusiwa kisharia kwangu kufanya Udh’hiya katika moja ya nchi masikini isiyokuwa nchi yangu, ambapo vikundi vingi vimeenea kwenye mitandao ya kijamii vikihimiza jambo hilo?

Bora zaidi ni kwamba mwenye kuchinja achinje Udh’hiya yake na kuisambaza katika mji wake miongoni mwa watu wake. Ikiwa atachinjia katika mji usio wake, basi imemtosha lakini ni kinyume na iliyo bora. Na yote hayo yana sharti la kuwatosha masikini wa mji wa mwenye kuchinja na nchi yake; na jambo hili halitokei isipokuwa kwa kushirikiana na Taasisi na idara zinazosimamia jambo hilo; kwani ndizo zinazohusika kutoa taarifa kuhusu kuwepo kwa ziada kutokana na  mahitaji ya nchi au kutokuwepo.

Maelezo

Udh’hiya imewekwa kisharia ili kumpa upana wa faraja kwa mwenye kuchinja na jamaa wa nyumba yake, na kuwakarimu majirani zake na jamaa zake na marafiki zake, na chakula kwa mafukara na masikini wa mji wake. Na Sunna imezoeleka juu ya kuwapanulia riziki watu wa nyumbani, jamaa na majirani siku ya Eid Al-Adh’ha. Na miongoni mwa yaliyoonesha hayo ni yale yaliyopokewa na Anas (R.A.) kwamba Mtume (S.A.W.) alisema: «Yeyote aliyechinja kabla ya Swala, basi arudie. Akasema mtu: Hii ni siku ambayo nyama inatamaniwa sana, – na akataja uhitaji wa majirani zake – basi Mtume (S.A.W.) akamudu, na nina mwana-kondoo mchanga bora kuliko kondoo wawili; basi Mtume (S.A.W.) akamruhusu, wala sijui kama ruhusa hiyo iliwafikia wengine au la. Kisha akageukia kondoo wawili wakubwa, yaani akawachinja, kisha watu wakageukia kondoo wadogo wakawachinja.» (Imepokelewa na Masheikh wawili – Bukhari na Muslim).

Maneno yake «na akataja uhitaji wa majirani zake»: yaani, haja ya majirani zake, na kwa hivyo Mtume (S.A.W.) akamruhusu kuchinja mwana-kondoo mchanga na kufanya ni maalumu kwake, kwani alitaja kwamba hana chochote zaidi yake.

Na Udh’hiya kuna fadhila kubwa mbele ya Mwenyezi Mungu Mtukufu Kutoka kwa Mama wa Waumini Bibi Aisha (R.A.) kwamba Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.) alisema: «Hakuna kitendo chochote cha binadamu siku ya kuchinja kinachopendwa zaidi na Mwenyezi Mungu kuliko kumwaga damu. Hakika itakuja Siku ya Qiyama na pembe zake na manyoa yake na kwato zake, na hakika damu inaangukia mbele ya Mwenyezi Mungu mahali kabla ya kuangukia ardhini. Basi jifurahisheni nayo kwa moyo mzuri.» (Imepokewa na At-Tirmidhi katika Jami’ yake).

Hii ni Sunna iliyothibitishwa kwa kauli ya wengi miongoni mwa Wanachuoni wa Fiqhi wa Madhehebu ya Imamu Malik katika maoni maarufu, na Madhehebu ya Imamu Shafi, Hanbali na Dhahiri. Asili ya kuchinja Udh’hiya ni iwe katika mji wa mwenye kuchinja kama ilivyokuwa katika Sunna ya vitendo, na ikiwa amechinja katika mji mwingine basi kuna maoni mawili kwa Wanachuoni wa Madhehebu ya Imamu Shafi: kwanza: Haikubaliwi. na pili: Inakubaliwa ingawa ni kinyume na bora zaidi.

Na upendeleo wa kuchinja Udh’hiya atika mji wa mwenye kuchinja unapatikana kwa sababu zifuatazo:

Kwanza: Inapendekezwa kwa mwenye kuchinja achinje Udh’hiya yake mwenyewe akiweza, na hii ni makubaliano ya wote. Kutoka kwa Anas bin Malik (R.A.): (Nabii (S.A.W.) alichinja kondoo wawili wenye manyoa meupe na wenye pembe, akawachinja kwa mkono wake, akataja jina la Mwenyezi Mungu na akasema Takbiri, na akaweka mguu wake juu ya shingo zao). (Imekubaliwa na wote).

Pili: Inapendekezwa kwa mwenye kuchinja ashuhudie kuchinjwa kwa Udh’hiya yake akiwa hana uwezo wa kuichinja mwenyewe; kutokana na yaliyopokewa kutoka kwa Imran bin Husayn (R.A.) kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.) alisema:

“Ee Fatuma! Simama ushuhudie Udh’hiya yako, kwani kwa kila tone la damu yake utasamehewa kila dhambi uliyoifanya, na sema: Hakika sala yangu, ibada yangu, uhai wangu na mauti yangu ni kwa Mwenyezi Mungu Mola wa walimwengu, hana mshirika, na kwa hayo nimeamrishwa na mimi ni wa kwanza miongoni mwa Waislamu”. Imran akauliza: Ee Mtume wa Mwenyezi Mungu, hii ni kwa ajili yako na Ahlul-Bayt wako (jamaa zako) hasa au kwa Waislamu wote kwa ujumla? Akasema Mtume: “Bali ni kwa Waislamu wote kwa ujumla”. (Imetolewa na Tabarani katika Al-Mu‘jam Al-Awsat, Al-Hakim katika Al-Mustadrak, na Bayhaqi katika Sunan na Shu‘ab Al-Iman).

Tatu: Yaliyoamuliwa na Wanachuoni wa Fiqhi kwamba watu wa kila mji wana haki zaidi kwa sadaka yao, na Udh’hiya inafanana na sadaka.

Nne: Katika hilo kuna kuzingatia haki ya ujirani kwa kuwapa sehemu ya nyama yake; kwani maandiko ya kisharia yamepokelewa kwa wingi yakionyesha ukubwa wa haki ya jirani na kupendekeza kumjali na kumtendea wema. Miongoni mwayo ni kauli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu{Na muabuduni Mwenyezi Mungu wala msimshirikishe na chochote, na wazazi wema, na jamaa, na mayatima, na maskini, na jirani wa karibu na jirani wa mbali, na rafiki wa pembeni} [An-Nisa: 36].

Na miongoni mwake: yaliyopokelewa kutoka kwa Ibn Umar (R.A.) kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.) alisema: “Jibril hakuacha kunisisitizia kuhusu jirani, hata nilidhani atamfanya mrithi”. (Imetolewa na Al-Bukhari na Muslim).

Na kutoka kwa Abu Dharr, amesema: Mtume (S.A.W.) alisema: “Ee Abu Dharr, ukipika mchuzi, zidisha maji yake, na uangalie majirani zako”. [Imetolewa na Al-Bukhari].

Kwa hivyo, kuchinja mnyama wa Udh’hiya na mwenye Udh’hiya katika mji wake mwenyewe kunajumuisha maana ya kuheshimu jirani na kumtunza kwa wema, hivyo wema ndani yake ni wa jumla zaidi na fadhila ndani yake ni kamili zaidi.

Tano: Yaliyomo katika kuchinja Udh’hiya katika mji wa mwenye Udh’hiya ni kuwapa zawadi jamaa wa karibu kutoka thuluthi yake; kwani wakati huo inajumuisha fadhila ya Udh’hiya na kuwapa zawadi jamaa, kama ilivyothibitishwa na Hadithi ya Salman bin Amir Adh-Dhabiy (R.A.) kwamba Mtume (S.A.W.) alisema: “Sadaka kwa masikini ni sadaka moja, na kwa jamaa ni mbili: sadaka na kuwapa zawadi jamaa”. [Imetolewa na Ibn Majah katika "Sunan" yake].

Na inafaa kuonywa kwamba mwenye Udh’hiya anaweza kumwakilisha mtu kuchinja katika mji usio wake kwa maslaha iliyo bora ambayo Sharia Tukufu inaikubali – kama ubora wa nyama au bei yake ya chini au wingi wake – na kugawanywa kwa ahali zake katika mji wake, kama inavyotokea katika taasisi nyingi ambazo zinawakilishwa katika Udh’hiya, na inakusudiwa na "mji" hapa ni nchi moja.

Tunapata faida kutokana na yaliyotangulia:

Udh’hiya ilifanywa na Sharia kwa ajili ya kupanua riziki kwa mwenye Udh’hiya na jamaa zake, na kuwaheshimu majirani zake na marafiki zake, na ni chakula kwa watu maskini na wasioweza.

Yale ambayo Wanachuoni wa Fiqhi wameamua kwamba wenyeji wa kila mji wana haki zaidi ya sadaka yao, na Udh’hiya inafanana na sadaka.

Kuchinja Udh’hiya katika mji wa mwenye Udh’hiya kunajumuisha maana nyingi, miongoni mwake ni kutunza haki ya ujirani na kuwapa zawadi jamaa, ambayo inaongeza thawabu na malipo.