Baadhi ya watu wenye ulemavu hufanya taratibu za nyaraka (kibali) ili kupata magari ambayo nchi imewatengea kwa ajili ya kuwasaidia, kisha wanauza vibali hivyo kwa watu ambao hawana haki ya kupata magari hayo. Wanafanya hivyo kwa madai kuwa nchi imetoa fursa hiyo ili kuwasaidia walemavu kwa gari kila baada ya miaka mitano, na kwamba wao hawawezi kuyanunua hata baada ya kupunguziwa bei. Hivyo, wanaamua kuuza kibali hicho kwa hofu ya kupitwa na muda uliopangwa bila kufaidika na kile nchi ilichowatengea. Je, tendo hili linakubaliwa na Sheria au la?

Haijuzu kwa watu wenye ulemavu kuweka ruzuku ya nchi kwao mahali pasipostahiki, kwa kufanya uzembe katika kile nchi inachowasaidia nacho katika ununuzi wa magari yaliyotengwa kwa ajili yao. Kwani ingawa magari hayo ni manufaa kwao, lakini yanastahiki kwa masharti yake. Hivyo, anayetaka kufaidika nayo ni lazima azingatie masharti yaliyowekwa na nchi ili ruzuku hiyo isitoke nje ya lengo lililokusudiwa.

Maelezo

Nchi hutenga magari kwa ajili ya raia wenye ulemavu (kuanzia kiwango cha ulemavu cha 35%) na inajitegemea kuyatoa na kuwauzia kwa bei yake ya asili baada ya kuwasamehe kabisa kodi za forodha. Hii ni kwa mujibu wa kifungu cha 86 cha mwaka 1986 cha sheria ya misamaha, ambapo raia mlemavu husamehewa kodi za forodha – ambazo wakati mwingine hufikia asilimia 60 hadi 100 – baada ya kufanya uchunguzi wa kimatibabu na kutimiza masharti na taratibu zilizowekwa na sheria.

Sheria husika imehakikisha inajumuisha taratibu zinazozuia watu wasio na ulemavu kufurahia misamaha hii. Imepiga marufuku kufanya aina yeyote ya miamala ya kisheria (kama kuuza au kukodisha) kwa magari yaliyosamehewa kodi ndani ya miaka mitano tangu tarehe ya kutolewa forodhani. Sheria inazingatia kuwa kufanya muamala wowote kabla ya kupita miaka mitano – bila kutoa taarifa mamlaka ya forodha na kulipa kodi ya forodha na kodi nyinginezo – ni ukwepaji wa kodi.

Nchi hubeba mzigo huo ili magari haya yawafikie walengwa, ikizingatiwa kuwa ni miongoni mwa mahitaji ya msingi ya maisha kwao, ili kuwasaidia kuwasiliana na kutembea kwa ajili ya mahitaji yao, na kuwafariji kidogo kutokana na ulemavu walio nao, hasa wenye uhitaji na wenye kipato duni. Hii ni njia miongoni mwa njia za ruzuku ya serikali ya kuziba mahitaji yao na kuinua kiwango chao cha maisha kwa kuwafikishia mali kwa njia isiyo ya moja kwa moja, jambo ambalo ni wajibu wa nchi na jamii kwa raia wake.

Hivyo basi, kile kinachofanywa na baadhi yao kwa kufanya uchunguzi wa matibabu na kupata kibali cha kuchukua gari, kisha kuuza kibali hicho kwa mtu asiye na haki nacho kwa lengo la kujipatia faida kutokana na mali ya nchi, ni kinyume na masharti yaliyowekwa na nchi kwa ajili ya manufaa hayo. Jambo hili linafanana na mali ya wakfu (Waqf) ambayo manufaa yake yanafungamana na sharti la mtoaji (waqif). Bali hii ni mali ya umma ambayo haijuzu kuichukua isipokuwa kwa masharti yake, na ni wajibu kwa anayestahiki kulinda sharti la kustahiki kwake pamoja na vipengele na taratibu zilizomo. Mwenyezi Mungu amesema: { Enyi mlio amini! Timizeni ahadi.} [Al-Ma'idah: 1]. Na makusudio ya kauli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu: {Timizeni mikataba} ni yale ambayo mtu amejifungia nafsi yake katika kuuza, kununua, kukodisha, kumilikisha na mambo mengineyo.

Imepokelewa kutoka kwa Abu Hurairah (R.A) kwamba Mtume (S.A.W) amesema: ((Waislamu wako juu ya masharti yao yale yanayoafikiana na haki)) Imepokelewa kutoka kwa Abu Dawud na Al-Daraqutni katika "Al-Sunan", Ibn Hibban katika "Al-Sahih", Al-Hakim katika "Al-Mustadrak", na Al-Bayhaqi katika "Al-Sunan Al-Kubra".

Ni lazima kumtii kiongozi ambaye Mwenyezi Mungu Mtukufu amefanya uwe utiifu kwake katika mambo yasiyo ya maasi kuwa umeambatana na utiifu kwa Mwenyezi Mungu na utiifu kwa Mtume Wake (S.A.W). Mwenyezi Mungu amesema: {Enyi mlio amini! Mt'iini Mwenyezi Mungu, na mt'iini Mtume na wenye madaraka katika nyinyi.} [An-Nisa: 59].

Sharia imefanya kuhifadhi amana na kumcha Mwenyezi Mungu katika kauli na vitendo kuwa ni jambo la wajibu kisheria ili kulinda haki na kuepuka dhulma. Mwenyezi Mungu amesema: {Hakika Mwenyezi Mungu anakuamrisheni mzirudishe amana kwa wenyewe.} [An-Nisa: 58], na amesema: {Na ambao wanazitimiza amana zao na ahadi zao} [Al-Mu'minun: 8].

Matini haya ni ya jumla kwa amana zote za wajibu, ziwe ni haki za Mwenyezi Mungu na haki za Mtume Wake (S.A.W) katika maamrisho na makatazo, au haki zinazohusiana na viumbe kama vile mauzo na amana, au haki zinazohusiana na wajibu wa mtu kwa nchi yake na jamii yake, kama vile kulinda mali ya umma na kuheshimu mfumo na sheria.

Watu wamepewa amana juu ya haki hizi za ruzuku ili raia wazipate bila taabu; kwani ikiwa mtu hatachukua gari hilo, nchi itampatia mlemavu mwingine, au itatumia thamani yake katika njia nyingine ya ruzuku na kuwapa wanaostahiki miongoni mwa raia, hasa wanyonge na wenye kipato duni.

Kwa hivyo, haijuzu kwa watu wenye ulemavu kuweka ruzuku ya nchi mahali pasipostahiki kwa kufanya uzembe katika msaada wa ununuzi wa magari yaliyotengwa kwa ajili yao. Ingawa ni manufaa kwao, yanastahiki kwa masharti yake pekee. Hivyo, anayetaka kufaidika lazima azingatie masharti ya nchi ili ruzuku isitoke nje ya lengo lake.

Tunapata faida kutokana na yaliyotangulia:

Haijuzu kwa watu wenye ulemavu kuweka ruzuku ya nchi mahali pasipostahiki kwa kuuza au kufuja msaada wa ununuzi wa magari waliyotengewa.

Ni lazima kwa anayetaka kufaidika na huduma hii azingatie masharti yaliyowekwa na nchi ili ruzuku isipoteze lengo lake.