Tulinunua kondoo kwa ajili ya Udh’hiya wiki moja kabla ya Eid Al-Adha, na kondoo alikuwa mzima salama bila kasoro yoyote. Tulimwacha kwa mfanyabiashara na tukampa gharama za chakula chake na makazi yake hadi siku ya Eid. Na kwa hakika tulimchukua kondoo siku ya Eid ili tumchinja, lakini njiani kulitokea ajali iliyosababisha kukatwa kidogo – kidogo zaidi ya nusu – ya mkia wa kondoo. Je, inaruhusiwa kwetu kumchinja kama Udh’hiya baada ya jambo hili kutokea?

Ni sharti katika Udh’hiya kuwa iwe salama kutoka kasoro kubwa zinazoathiri nyama na mafuta, na kama ikatokea kasoro ndogo ambayo haiathiri afya ya Udh’hiya wala haipunguzi nyama yake na mafuta yake, basi hakuna ubaya kumchinja kama udhiya. Na kile kilichokatwa kutoka kwake ni kidogo chini ya nusu ya mkia kwa mujibu wa maoni yaliyochaguliwa kwa fatwa, hivyo haitachukuliwa kuwa kasoro inayoathiri inayozuia usahihi wa Udh’hiya.

Maelezo

Kisharia, Udh’hiya inahitaji kuwa salama kutokana na kasoro kubwa zinazoathiri upungufu wa nyama na mafuta. Imepokelewa na Imam Abu Daud katika “Sunan” yake, kutoka kwa Ubaid bin Fairuz, alisema: Nilimwuliza Al-Baraa bin Azib (R.A.):

 

“Mambo manne hayaruhusiwi katika wanyama wa kuchinjwa: mnyama kipofu ambaye upofu wake uko wazi, mnyama mgonjwa ambaye ugonjwa wake uko wazi, mnyama kilema ambaye ulemavu wake uko wazi, na mnyama aliyekonda sana asiye na uboho (nguvu).”

Akasema: Nikasema, “Hakika nachukia ikiwa kutakuwa na upungufu katika meno.” Akasema: “Kile unachokichukia, basi kiachie, lakini usikiharamishe kwa mtu mwingine.”

Maelezo ya kauli yake: “kilema ambaye ulemavu wake uko wazi” maana yake ni ulemavu unaoonekana wazi, yaani kuchechemea kwake kunamzuia kutembea. Na kauli yake: “mnyama mgonjwa ambaye ugonjwa wake uko wazi” maana yake ni mnyama dhaifu sana ambaye dalili za ugonjwa wake zinaonekana wazi, na mara nyingi hukataa kula.

Na katika Hadithi hii kuna dalili kwamba kasoro iliyofichika katika wanyama wa kuchinjwa inasamehewa.

Basi, ikiwa katika mnyama anayetayarishwa kwa Udh’hiya kuna kasoro kubwa, basi wakati huo haitoshi katika Udh’hiya, kwani Wanazuoni wa Fiqhi wamekubaliana kwamba hairuhusiwi katika Udh’hiya kuwepo moja ya kasoro hizi zilizotajwa katika Hadithi, na vivyo hivyo: kila kasoro inayolingana nayo ambayo inampunguzia nyama na mafuta au inasababisha madhara ya kiafya kwa kula kwake, hivyo inapoteza kusudio la Udh’hiya kwa wingi au ubora. Ama ikiwa kasoro ni ndogo na haitoi athari katika uhalali wa Udh’hiya wala haipunguzi kiasi cha manufaa yanayopatikana kutokana na nyama na mafuta yake, basi Wanazuoni wameeleza wazi kuwa inaruhusiwa kuchinja mnyama huyo, na Udh’hiya huwa sahihi na inakubalika.

Hata hivyo, Wanazuoni wametofautiana kuhusu kiwango ambacho kasoro hutoka kuwa nyepesi isiyoathiri (isiyo batilisha) na kuwa kasoro yenye kuathiri uhalali wa Udh’hiya.

Na kipimo cha kuruhusu katika Udh’hiya iliyo na kasoro ni kutoathirika kwa nyama na kila kitu kinachopaswa kuliwa kutoka mafuta au vingine. Ama kuhusu Udh’hiya aliyekatwa mkia wake, basi Wanazuoni wa Fiqhi wamesisitiza kwamba haitoshi kutoa Udh’hiya kwa kumchinja aliyekatwa mkia wake kamili; kwa sababu ya kupunguza kiasi cha kinachofaidika kutoka Udh’hiya, na wametofautiana iwapo ilikatwa sehemu yake, ni kiasi gani kinachochukuliwa kuwa kasoro inayoathiri? Basi baadhi yao wakaenda kwamba ni kile kinachozidi thuluthi, wengine wakasema: Inakadiriwa kwa nusu.

Na kuhusu swali hili: Maadamu kasoro iliyotokea kwenye Udh’hiya yako siyo inayoathiri nyama wala si kubwa; kwani kukata ni kwa chini ya nusu ya mkia: basi kutoa Udh’hiya kwayo itakuwa inajuzu kwa kauli ya wale walioruhusu.

Tunapata faida kutokana na yaliyotangulia:

1. Mojawapo ya masharti ya uhalali wa Udh’hiya ni kuwa hana kasoro zinazoathiri upungufu wa mafuta na nyama. 

2. Inaruhusiwa kutoa Udh’hiya na mnyama aliye na kasoro ndogo isiyoathiri wingi wa mafuta na nyama. 

3. Kukata chini ya nusu ya mkia ni kasoro isiyoathiri kuruhusiwa kutoa udhiya na mnyama aliyekatwa humo kwa mujibu wa Fatwa iliyochaguliwa.