Mwanamume mmoja alikopa kiasi cha fedha kutoka kwa mtu mwingine. Baada ya miezi miwili, mkopeshaji huyu alimwomba ageuze deni hilo la kifedha kuwa gramu za dhahabu, kwa madai ya kuhakikisha thamani ya fedha hiyo kutokana na mabadiliko yanayoikumba sarafu. Je, anayo haki ya kufanya hivyo kisharia?

Ni wajibu kwa mkopaji kulipa mkopo kwa sarafu ileile aliyokopa. Hairuhusiwi kwa mkopeshaji kugeuza mkopo huo baada ya kumkabidhi mkopaji, kuwa gramu za dhahabu kwa madai ya kuhakikisha thamani ya fedha.

Hata hivyo, hakuna kizuizi cha makubaliano na kuridhiana kati ya mkopeshaji na mkopaji kwamba mkopo ulipwe kwa kiasi kinacholingana na thamani yake kwa aina nyingine isiyo ya mkopo, kama vile sarafu nyingine au dhahabu au kingine chochote wanachokubaliana na kuridhiana, kwa sharti kwamba iwe kwa bei iliyopo wakati wa kukabidhiana na kulipa (yaani, bei ya siku hiyo).

Maelezo

Sharia imehimiza kutimiza mahitaji ya watu na kuondoa dhiki zao, na imesisitiza katika mkopo mwema (Qard Hasan), na imemwahidi mkopeshaji thawabu kubwa. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema katika Qur'ani Tukufu: {Ni nani atakaye mkopesha Mwenyezi Mungu mkopo mwema ili amzidishie mzidisho mwingi, na Mwenyezi Mungu hukunja na hukunjua. Na Kwake Yeye mtarejea.}[Al-Baqarah: 245].

Asili katika mkopo ni iwe kwa njia ya kusaidia wala si kujipatia faida. Haijuzu kwa mkopo kumletea mkopeshaji manufaa yenye masharti kwa sababu ni mkataba wa kutoa (tabarru'at) wala si wa kubadilishana (mu'awadhat). Ndio maana Mwenyezi Mungu Mtukufu aliuelezea kuwa ni "mwema" (Hasan). Kwa sababu mkopeshaji hutoa kwa hiari, na anatarajia thawabu yake kutoka kwa Mungu Mtukufu.

Asili katika ulipaji wa mkopo ni iwe kwa mfano wa aina, kiwango, na sifa hiyohiyo ya mkopo, bila ongezeko au upungufu. Hili ni kwa makubaliano ya Wanachuoni wa Fiqhi.

Hakuna ubaya wakati wa ulipaji kufanyike makubaliano na suluhu kati ya mkopeshaji na mkopaji kwamba mkopo ulipwe kwa kiasi kinacholingana na thamani yake kwa aina nyingine isiyo ya mkopo. Hii ni kwa sababu ni deni lililothibiti na kutulia katika dhima ya mtu. Sharti wakati huo ni kwamba iwe kwa bei ya soko ya siku ya ulipaji (siku ya kukabidhiana).

Ushahidi wa hilo: Ni yale yaliyotoka kwa Abdullah Ibn Umar (R.A.) kwamba alisema: ((Nilikuwa nauza ngamia huko Al-Baqi', basi nauza kwa Dinari na nachukua Dirham, na nauza kwa Dirham na nachukua Dinari. Nachukua hii kutoka kwa hii na natoa hii kutoka kwa hii. Basi nilimjia Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.) akiwa ndani ya nyumba ya Mama wa Waumini Bi. Hafsah (R.A.), nikasema: "Ee Mjumbe wa Mwenyezi Mungu, nisubiri nikuulize, hakika mimi nauza ngamia huko Al-Baqi', basi nauza kwa Dinari na nachukua Dirham, na nauza kwa Dirham na nachukua Dinari. Nachukua hii kutoka kwa hii na natoa hii kutoka kwa hii." Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.) akasema: "Hakuna ubaya kuchukua kwa bei ya siku yake maadamu hamkuachana na kukiwa na kitu (deni) baina yenu")). [Imetolewa na Maimamu: Abu Daud – na neno ni lake – Tirmidhi na Nasa'i katika Sunan zao, Ahmad na Tayalisi katika Musnad zao, na Hakim katika Mustadrak na akaisahihisha].

Hili ndilo Madhehebu ya Wanachuoni wa Fiqhi wengi (kutoka kwa Imamu Hanafi, Maliki, Shafi, na Hanbali) katika kauli sahihi. Masharti yake ni:

Kuharakisha badala na kukabidhiana katika kikao hicho kabla ya kuachana (kwa mujibu wa jumhuri ya Wanachuoni wa Fiqhi, tofauti na Imamu Hanafi ambao wanaruhusu kubadilisha kabla ya kukabidhi).

Maliki wameongeza sharti kwamba deni liwe limewadia muda wake wakati wa kufanya suluhu juu yake [1].

Ama ikiwa mkopeshaji atamwekea mkopaji sharti baada ya kumpa mkopo kwamba alipe mkopo huo kwa sarafu nyingine isiyo ya sarafu ya mkopo, hairuhusiwi kufanya hivyo. Kwa sababu kinachompasa mkopaji kulipa ni mfano wa kile alichokopa kama deni katika dhima yake. Akilipa hivyo, dhima yake huondolewa, na mkopeshaji analazimika kukubali bila ya tofsuti yeyote kati ya Wanachuoni wa Fiqhi.

Kulingana na yale yaliyothibitishwa katika Sharia Tukufu - kwamba kilicho wajibu kwa mkopaji kwa mkopeshaji ni mfano wa kile alichokopa kama deni katika dhima yake, akilipa hivyo dhima yake huondolewa na mkopeshaji analazimika kukubali - Sheria ya Kiraia ya Misri ilifuata mkondo huo. Kifungu chake cha 134 kinasema: "Ikiwa somo la wajibu ni fedha taslimu (pesa), mdaiwa analazimika kulipa kiasi hicho hicho kilichotajwa katika mkataba, bila ya kupanda au kushuka kwa thamani ya fedha hizo wakati wa ulipaji kuwa na athari yoyote."

Tunapata faida kutokana na yaliyotangulia:

Asili katika ulipaji wa mkopo ni iwe kwa mfano wa aina, kiwango, na sifa ya mkopo, bila ongezeko au upungufu.

Makubaliano kati ya mkopeshaji na mkopaji juu ya kubadilisha au kufanya suluhu ya ulipaji wa mkopo kwa kiasi kinacholingana na thamani yake kwa aina nyingine isiyo ya mkopo inajuzu na hakuna kizuizi.

 

[1] “Mawaheb al-Jalil” (4/310, chapa ya Dar al-Fikr), “Sharh Mukhtasar Khalil” (6/3, toleo la Dar al-Fikr), “Al-Sharh al-Kabir” (4/303, chapa ya Dar al-Kutub al-Ilmiyya), “Al-alth-al-Insaf” toleo).