Kuna kijana anafanya kazi ya kuuza vifaa vya mapambo na urembo wa kujipamba kama mikufu, bangili na vinginevyo, na wakati mwingine baadhi ya sehemu zake zinajumuisha shanga ya buluu, hivyo, ni nini hukumu ya kuuza kile kilicho na shanga?”

Uuzaji wa mapambo na vitu vya urembo vinavyojumuisha shanga ya buluu kwenye baadhi ya sehemu zake ni halali kisharia, na kama mtu akitumia shanga hiyo kwa jambo ambalo limezuiliwa, dhambi anabeba mtu anayeitumia tu, siyo muuzaji, na hakuna kosa lolote kwa muuzaji.

Maelezo

Shanga ya buluu — kama inavyoonekana — ni shanga au kipande kidogo cha duara, ambacho sura na ukubwa wake hutofautiana, na inaweza kuwa na kitu kinachofanana na jicho. Hutengenezwa kwa pembe, kioo, au vitu vingine, na ni sehemu ya mapambo na vifaa vya urembo.

Asili yake ni halali kisharia kuzingatia kitu chenyewe na madini yake, kwani ni miongoni mwa vitu vilivyowekwa chini ya uwezo wa binadamu, iwe ni kioo, pembe, au vingine. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema: {Kwani hamwoni ya kwamba Mwenyezi Mungu amevifanya vikutumikieni viliomo mbinguni na kwenye ardhi,?} [Luqman: 20]. Hii ni thibitisho la Kiislamu kwamba "asili ya vitu ni halali."

Wanazuoni wa Kiislamu na wasomi wa Usul wa kiislamu wamesema kuwa hukumu za kifungu (kama vile halali au haramu) hazihusiani na mali ya vitu vilivyopo, bali zinahusiana na kitendo cha mtu aliyekalifishwa na nia yake katika kutumia vitu hivyo.

Asili ya hukumu juu ya mapambo yenye shanga ya buluu ni kwa mujibu wa nia ya mtumiaji na kusudi lake. Kama alivyosema Umar ibn al-Khattab (R.A): Nimesikia Mtume (S.A.W) akisema: “Hakika ya matendo hutegemea na nia” (Bukharin na Muslim). Na Hadithi hii ni msingi wa Sharia ya Kiislamu na thibitisho la kanuni ya jumla kwamba “mambo hupimwa kwa nia yake.”

Mtume (S.A.W) aliuliza kuhusu nia ya mtu aliyeonekana kuvaa pete ya shaba mkononi mwake. Alipogundua kuwa alikuwa akikusudia kupata manufaa yake—wakati huo watu walikuwa bado wakiwa na imani za kishirikina—alimuamuru aiondoe. Imepokewa kutoka kwa Imran bin Husayn (RA): “Mtume (S.A.W) aliwona mtu akiwa na pete ya shaba mkononi mwake akamwuliza: ‘Hii ni nini?’ Akajibu: ‘Ni tiba (ya maradhi ya mkono).’ Mtume (S.A.W) akasema: ‘Iondoe, haikuongeza kitu isipokuwa udhaifu.[1]’” Katika mapokezi mengine: “Haikuongeza kitu isipokuwa udhaifu; kama ungekufa na kuitakidi kuwa inakupa manufaa, ungekufa ukiwa mbali na asili ya dini yako.” Imepokewa na Maimamu: Ibn Abi Shaybah katika Al-Musannaf, Ahmad katika Musnad, Ibn Majah katika Sunan, Ibn Hibban katika Sahih, na Al-Hakim katika Al-Mustadrak ambapo aliipitia na kuthibitisha.

Lakini kuzitumia kwa hizo kwa kusudio la kukulinda au kuzuia macho mabaya na wivu, huku mtu akidhani zinafaida kwa nguvu zao wenyewe isipokuwa kwa Mwenyezi Mungu, hilo ni jambo lisilo sahihi kwa Muislamu, kwani ni imani ya msingi ya Waislamu kwamba mwenye kuleta athari zote wa kweli wa kila kitu ni wa Mwenyezi Mungu Pekee, na vitu havina nguvu ya kipekee bila idhini ya Mwenyezi Mungu.

Lakini athari zake hazina nguvu mbele ya amri ya Mwenyezi Mungu Mtukufu, na sababu hazina uwezo wa kusababisha matokeo yake yenyewe hata zikipojitokeza; kama inavyosemwa katika kauli Yake Mtukufu: ‘Mwenyezi Mungu ndiye Muumba wa kila kitu.’ [Az-Zumar: 62], na kauli Yake Mtukufu: ‘Na ikiwa Mwenyezi Mungu akikugusisha madhara, basi hapana wa kukuondolea hayo ila Yeye. Na ikiwa akikugusisha kheri, basi Yeye ndiye Mwenye uweza wa kila kitu.’ [Al-An‘ām:17] Na katika hadithi Mtume (S.A.W) alisema: “Ewe Mola wangu! Hakuna aletaye mema isipokuwa Wewe, wala anayeizuia mabaya isipokuwa Wewe, hakuna hila wala uwezo isipokuwa kwako.” Ameitoa Imam Abu Dawoud katika Sunan.

Kama ambavyo tumeamriwa kuwa na dhana njema kwa Waislamu kwa ujumla, na pia kuchukulia matendo yao kwa usalama hadi pale e ambapo itadhihirika kinyume, kama vile alivyosema Mtume (S.A.W) kuhusu muumini: “Tusidhani kwake ila mema…” Hadithi hii imetolewa na Imam Ibn Majah katika Sunan yake.

Na pia kutoka kwa Abu Huraira (R.a), kwamba Mtume (S.A.W) alisema: “Hakika dhana njema ni miongoni mwa ibada njema.” Hadithi hii imetolewa na Maimamu wawili: Imam Abu Dawood katika Sunan yake na Al-Hakim katika Al-Mustadrak na ameisahihisha.

Ni lile lililoochukuliwa na Wanazuoni wa Fiqhi kuwa ni zuio la Mtume wetu (S.A.W) juu ya hirizi  ambazo watu wa kijahili walikuwa wanazitengeneza, na dua yake juu ya yeyote aliyezitumia kwamba Mwenyezi Mungu amletee kinyume cha kinachokusudiwa, kwa kauli yake (S.A.W) ‘Yeye aliyeambatanisha na hirizi, Mwenyezi Mungu asitimize  jambo lake…’ Hadithi imepokewa na Maimamu; Imamu Ahmed na Abu Ya‘lā katika Al-Musnad, na Al-Hakim katika Al-Mustadrak na kuisahihisha kupitia Hadithi ya ‘Uqbah bin ‘Āmir.”

Hivyo, zuio lipo kwa kwa mtu anayetumia vitu hivi akidhani kuwa afya kamili na kuondoka kwa ugonjwa hutokana navyo, kama walivyokuwa watu wa kijahiliya wakifanya, jambo ambalo haliwezekani kwa Waislamu; kama alivyosema Mtume (S.A.W): “Naapa kwa jina la Mwenyezi Mungu , siogopi miongoni mwenu kuabudu miungu baada yangu…” Hadithi hii imepokewa na Bukharin a Muslim kutoka kwa riwaya ya ‘Uqbah bin Amir (R.A).

Lakini mtu anayetumia vitu hivi akiwa anajua kuwa hakuna anayetoa isipokuwa Mwenyezi Mungu Mtukufu pekee, na hakuna anayezizuia isipokuwa Yeye, hakuna kosa kwake, Insha’Allah.

Na kwa kuwa Sharia haimlazimishi muuzaji kumuuliza mnunuzi juu ya nia yake ya kutumia bidhaa anazonunua, hili linaashiria kuruhusiwa kwa biashara ya bidhaa hizo, hasa kwa kuwa asili ya uuzaji ni halali na kuhalalika isipokuwa pale ambapo Sharia imeharamisha. Mradi tu kunakuwa na maridhiano kati ya mnunuzi na muuzaji, kutimiza manufaa na maslahi, kuondoa madhara na hatari, na kutokuwepo na hadaa,  ulakhai na udanganjifu; kama inavyothibitishwa na kauli ya Mweneyzi Mungu: “Na Mweneyzi Mungu amehalalisha biashara” [Al-Baqarah: 275].

Na sifa ya mnunuzi kwa upande wa wajibu ni kuwa ni mtu mwenye hiari, anayepokea dhambi ikiwa atatumia kile alichonunua kwa njia isiyompendeza Mwenyezi Mungu Mtukufu  na dhambi hiyo haitapita kwake mtu mwingine; na pia anapata thawabu ikiwa atalenga kupata radhi za Mwenyezi Mungu, Mlezi Mwenye Utukufu. Allah amesema: “Na kila nafsi haichumii ila nafsi yake. Na habebi mwenye kubeba mzigo wa mwenziwe” [Al-An‘am: 164].

Na kufaa biashara kwa kuuza na kununua katika kile kilicho na matumizi mawili, huku uwajibikaji ukiwa kwa mtumiaji ndiye chaguo la fatwa, nayo ndiyo iliyochaguliwa na Wanazuoni wa Fiqhi wa Hanafi, na kutokana na imani kwamba haramu ikiwa haijabainika inaruhusiwa, na kwamba kitu ikiwa kina matumizi mawili, uharamu katika matumizi yasiyo halali inamtokea tu yule aliyechagua kutumia kwa haramu, na hatadhurika  muuzaji kwa matumizi ya mnunuzi kwa njia isiyo halali; kwani hakuna uharibifu katika makusudio ya muuzaji, kwa kuwa makusudio yake ni biashara kwa kutumia kile kilicho halali kupata faida, na uharamu ni makusudio ya mnunuzi ikiwa atakitumia kwa haramu.”

Lakini ikiwa muuzaji atathibitisha kuwa mnunuzi anakusudia kutumia bidhaa hiyo kwa haramu, uuzaji wake hautokuwa huru kutokana na makatazo ya kujiepusha; kwani ingawa hakuwa akimsaidia kufanya lililokatazwa, ila yeye atakuwa amesababisha kwa namna fulani kuunga mkono jambo hilo.”

Tunapata faida kutokana na yaliyotangulia:

Asili ya uuzaji ni halali na kufaa isipokuwa pale ambapo imethibti kisharia kuwa ni haramu.

Kitu chenye matumizi mawili, moja liko halali na jingine limekatazwa, kinaruhusiwa kuuzwa, na uwajibikaji uko kwa mtumiaji peke yake, si kwa muuzaji. Lakini ikiwa muuzaji anathibitisha nia ya mnunuzi kutumia kwa njia haramu — jambo ambalo ni nadra kama tulivyoeleza — uuzaji wake utakuwa umakatazwa katazo la kujiepusha pasi na kupata dhambi.

[1] Pete ya dhahabu au shaba, na “Al wahinah: ni.” Mshipa unaoathiri bega na mkono mzima, na ambao hufanyiwa matambiko. Pia imesemekana kwamba ni ugonjwa unaoathiri mkono sehemu ya  wa juu, na wakati mwingine aina ya shanga inayoitwa "shanga za udhaifu" .