Je, kucheza chess (shatranji) ni halali katika Uislamu? Na kuna ushahidi wowote kutoka katika Qur`ani Tukufu, Hadithi au kauli za Wanazuoni wanaounga mkono au kupinga hilo?

Kwa jina la Mwenyezi Mungu, sifa njema zote ni za Mwenyezi Mungu, na rehma na amani zimwendee bwana wetu Mtume wa Mwenyezi Mungu, jamaa zake, Maswahaba wake na wanaomfuata. Na baada ya hayo:

Kucheza shatranji (chess) ni haramu ikiwa kuna dau (kamari) au kama kunapelekea kuacha jambo la wajibu au kufanya haramu kama vile kusema uongo, kuleta madhara n.k.

Lakini ikiwa hakuna jambo lolote kati ya hayo, basi ni halali kwa mujibu wa Imamu Abu Yusuf kutoka madhehebu ya Hanafiyah, na pia ni kauli moja kati ya kauli za Mashafi'i na Maliki, kwa sababu mchezo huu unachochea fikra na kuamsha akili. Na asili ya mambo ni kwamba yanaruhusiwa (halali) isipokuwa yale ambayo yamekatazwa na dalili. Hakuna dalili ya moja kwa moja katika Qur'ani Tukufu au Hadithi inayokataza chess, wala haimo katika maana ya yale yaliyokatazwa moja kwa moja.

Kauli ya uhalali pia imenukuliwa kutoka kwa baadhi ya Maswahaba na Tabi'in kama: Abu Hurayrah, Said bin Al-Musayyib, Said bin Jubayr, Muhammad bin Al-Munkadir, Muhammad bin Sirin, Urwah bin Zubayr na mwanawe Hisham, Sulayman bin Yasar, Al-Sha’bi, Al-Hasan Al-Basri, Rabi’ah, na Ata’.

Hata hivyo, msimamo wa Madhehebu ya Imamu Hanafi na Imamu Shafi’ – na pia ni kauli mojawapo katika Madhehebu ya Maliki – ni kwamba kucheza chess ni makruh (kinachochukiza kidini).

Msingi wa kuchukiza ni kwamba chess ni sehemu ya mambo ya kujifurahisha na kupoteza muda, na kuna Hadith ya Jabir bin Umayr R.A. kuwa Mtume S.A.W. alisema: “Kila jambo lisilokuwa la kumkumbuka Mwenyezi Mungu ni mchezo au upotevu wa muda, isipokuwa mambo manne: mtu kutembea kati ya mashindano (ya mishale), kumfundisha farasi wake, kucheza na mkewe, na kujifunza kuogelea.”

Pia Hadithi ya Uqbah bin Amir al-Juhani R.A. inasema: “Kuna mambo matatu ambayo si mchezo: kumfundisha mtu farasi wake, kucheza na mkewe, na kupiga mshale wake kutoka katika upinde.”

Kauli ya haramu ni msimamo wa Madhehebu ya Maliki na Hanbali, na pia imechaguliwa na wanazuoni kama Al-Hulaymi na Al-Ruyani kutoka Shafi.

Waliounga mkono uharamu ni pamoja na: Ali bin Abi Talib, Ibn Umar, Ibn Abbas, Said bin Al-Musayyib, Al-Qasim, Salim, Urwah, Muhammad bin Al-Husayn, na Matar Al-Warraq. Walitolea ushahidi tukio la Ali R.A. alipowaona watu wakicheza chess akasema: “Ni nini sanamu hizi ambazo mmekuwa mkiwaabudu?” Na akaongeza: “Ni bora mtu ashike moto mkali kuliko kuishika chess.”

Imamu Maliki pia amenukuu kwamba Ibn Abbas alipokabidhiwa mali ya yatima na akakuta mchezo wa chess humo, aliichoma moto.

Pia walipima chess kwa mchezo wa nardi (backgammon), wakasema chess ni mbaya zaidi kwa kuwa inasababisha zaidi kusahau kumkumbuka Mwenyezi Mungu na kuchelewesha Swala, na mara nyingi hupelekea chuki na uadui, kwa sababu inahitaji fikra na umakinifu mkubwa kuliko nardi. Hata hivyo, licha ya hayo yote, kauli iliyo na nguvu zaidi ni ya uhalali, kwa sharti la: isiwepo kamari, isisababishe kuacha wajibu au kufanya haramu. Mchezo huo unaweza kuwa njia ya kufikirisha akili na kujifunza mikakati, iwapo unachezwa katika mipaka ya halali.

Na Mwenyezi Mungu Mtukufu ni Mjuzi Zaidi