Sasa tutagusia Sharia ya Kiungu na neema ya Mola, ambayo inaonesha kwa wazi ukubwa wa Mtume (S.A.W.), daraja yake tukufu, na hadhi ya umma wake. Hii ni kupitia sikukuu ambazo Mwenyezi Mungu Mtukufu ameuwezesha umma huu, zikiwa na hekima nyingi na manufaa mengi; yanayoweza kueleweka kwa kuzitafakari falsafa na busara zake.

Sasa tutagusia Sharia ya Kiungu na neema ya Mola, ambayo inaonesha kwa wazi ukubwa wa Mtume (S.A.W.), daraja yake tukufu, na hadhi ya umma wake. Hii ni kupitia sikukuu ambazo Mwenyezi Mungu Mtukufu ameuwezesha umma huu, zikiwa na hekima nyingi na manufaa mengi; yanayoweza kueleweka kwa kuzitafakari falsafa na busara zake.

Sikukuu ni jambo la kidini na kibinadamu linalopatikana kote ulimwenguni, na lina mizizi yake katika historia ya kale. Tangu mwanzo, mwanadamu alitaka kuadhimisha mafanikio na ushindi wake mkubwa, pamoja na fahari yake – kwa kuyakumbuka mwaka baada ya mwaka. Hivyo ziliibuka sikukuu za kibinadamu na kitaifa, zilizohusiana na ushindi katika vita, au ujio wa msimu mzuri wa hali ya hewa, mavuno ya mazao, au mafuriko ya mito na mengineyo. Na kwa kutumwa kwa Mitume, ziliibuka sikukuu za kidini kama pumzi za rehema kutoka kwa Mwenyezi Mungu kwa mataifa, zikiwa ni ukumbusho wa neema zake kubwa na wajibu wa kuzishukuru. Mwenyezi Mungu Anasema: “Kila umma tumewapangia mahali pa ibada ambapo wao huabudu...” [Al-Hajj: 67]. Na imekuja katika tafsiri ya Aya hii: “Yaani: kwa kila kundi la watu waliopita kabla yenu, tumewawekea mahali pa kuzoea – wanapokusanyika humo kwa ajili ya kuniabudu, kutekeleza wajibu wangu, na kufanya ibada wanayolazimika”[1]

Na Mtume (S.A.W.) alipotumwa kwa Uislamu, na kipindi cha Makka kilipomalizika pamoja na kumbukumbu zake chungu za mateso, kuzingirwa, na kulazimishwa kwa Waislamu, ulifika wakati wa Hijra kwenda Madina tukufu. Na kwa mara ya kwanza, Waislamu walianza kupumua kwa amani wakiwa miongoni mwa watu wa Answar waliowapenda, wakawapa makazi, wakawasaidia, na wakawapendelea kuliko nafsi zao wenyewe. Hivyo basi, huu ulikuwa ndio wakati mwafaka zaidi wa kutungwa kwa sikukuu katika historia ya Kiislamu.

Anas bin Malik (R.A.) anasimulia kuwa Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.) alifika Madina, na akawakuta watu wana siku mbili wanazocheza na kufurahia. Akawauliza: “Ni siku gani hizi mbili?” Wakasema: “Hizi ndizo tulizokuwa tukicheza katika zama za ujinga (jahiliyyah).” Mtume (S.A.W.) akasema: “Hakika Mwenyezi Mungu amewapeni mbadala bora zaidi kuliko hizo: Siku ya Adh-ha na Siku ya Fitr.”[2] Maana ya Hadithi hii na lafudhi yake vinaonesha kuwa Mtume (S.A.W.) hakuwakubalia (wakati wa hizo siku mbili), lakini aliwakubalia (kucheza na kufurahia). Na hapa Uislamu una falsafa ya hekima kubwa! Kutokumkubalia Mtume (S.A.W.) wakati wa sikukuu hizo mbili ni uthibitisho wa thamani ya (utambulisho wa Kiislamu), ili usishindaniwe na utambulisho mwingine wa kidini. Kwa kuwa sikukuu za zama za jahiliyyah zilihusiana na imani za kipagani na ushirikina, na zilikuwa zikichochea majivuno ya nasaba na ukoo, na kutukuza kumbukumbu za ushindi wao wa kivita baina yao, na mambo mengine potofu ambayo Uislamu uliyapinga vikali.

Kuhusu Mtume (S.A.W.) kuwaruhusu (furaha na michezo), huo ni uhalalishaji unaozingatia maumbile ya mwanadamu na hali halisi ya maisha. Nafsi ya mwanadamu katika safari yake hukumbana na changamoto na mashaka mengi — kuanzia na msukumo wa kazi, juhudi, na mapambano, hadi changamoto za mahusiano ya kifamilia, na hatimaye mateso ya maradhi na maumivu ya kimwili na kisaikolojia. Uislamu umetambua hali hii ya nafsi na maisha, basi ukaja na sharia ya sikukuu — kama fursa ya kuburudika na kufurahi, kuhuisha nguvu za binadamu, kuondoa mizigo ya maisha kutoka kwenye roho, na kuimarisha hisia zake za matumaini na furaha.

Sikukuu ni msimu wa furaha na bashasha. Na furaha ya waumini hapa duniani ni furaha kwa ajili ya Mola wao, pale wanapofaulu kumaliza ibada zao kwa mafanikio na kupata thawabu za matendo yao kwa kutegemea ahadi ya Mola wao kwa fadhila na msamaha Wake. Kama alivyo sema Mwenyezi Mungu: “Sema: Kwa fadhila ya Mwenyezi Mungu na rehema Yake – basi na wafurahi kwa hayo. Hayo ni bora kuliko yale wanayokusanya.” [Yunus: 58][3]

Na nyingi kati ya hukumu za sikukuu zilikuja zikiunga mkono na kuafikiana na lengo hili; ambapo Sharia ya Kiislamu imezifanya siku hizo kuwa ni za kula na kunywa, si siku za kufunga na kujizuia. Vitabu vya Sunna vimetaja kuwa Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.) "alikataza kufunga siku mbili: Siku ya Idi ya Fitr na Siku ya Idi ya Adh-ha.”[4] Na alimuamuru Sa'ad apige mbiu huko Mina: “Hakika hizi ni siku za kula na kunywa, na si za kufunga” – yaani: siku za Tashriiq.[5]

Nazo ni siku za kupendeza, kujipamba na kujitukuza. Mtume (S.A.W.) aliwahutubia Maswahaba wake kuhusu siku hizo, akasema: "Hakika hii ni siku ambayo Mwenyezi Mungu ameifanya kuwa Sikukuu kwa Waislamu. Basi ogeni, na yeyote aliyekuwa na manukato asione vibaya kujipaka nayo. Tumia mswaki."[6] Na kutoka kwa Aisha (R.A.) amesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.) alisema: "Hakuna ubaya kwa yeyote kati yenu kuwa na nguo mbili tofauti na zile anazotumia kwa kazi – kwa ajili ya Ijumaa au Idi yake."[7]

Hakika falsafa ya Uislamu kuhusu Sikukuu inathibitisha kuwa dini hii si dini kavu wala ya huzuni na mashaka, bali ni dini ambayo Sharia yake inalenga kuleta furaha, shangwe na bashasha. Na hili limethibitishwa na mwenendo wa Mtume (S.A.W.) katika maisha halisi. Mama wa Waumini, Aisha (R.A.), anasimulia kwamba: "Abu Bakr (R.A.) aliingia nyumbani kwake na kukuta wasichana wawili wakiimba na kupiga dufu (ngoma ya mikono) katika siku za Mina, na Mtume (S.A.W.) alikuwa amelala akiwa amejifunika shuka lake. Abu Bakr akawakemea, lakini Mtume (S.A.W.) akafunua uso wake na akasema: ‘Waache, ewe Abu Bakr, kwani hizi ni siku za idi, na hizo ni siku za Mina.’”[8]

Na katika vitabu vya Sunna, imepokelewa kuwa Umar Al-Faruq aliingia Msikitini kwa Mtume (S.A.W.) na kuwakuta watu kutoka Ethiopia (Habasha) wakicheza na kurukaruka huku wakiwa na mikuki yao. Umar akawakemea, lakini Mtume (S.A.W.) akamwambia: “Waache, ewe Umar.”

Kisha Mtume (S.A.W.) akawageukia na kuwaambia: “Endeleeni na michezo yenu – ili Mayahudi na Wakristo wajue kuwa katika dini yetu kuna nafasi ya burudani na furaha.”[9]

Dalili hizi zote zinaonesha kuwa inaruhusiwa kufurahi, kucheza na kuimba katika siku za Sikukuu. Katika Hadithi ya Aisha, Mtume (S.A.W.) hakuwakemea wasichana waliokuwa wakipiga dufu. Na katika Hadithi ya Umar, Mtume (S.A.W.) aliwaamuru watu wa Habasha waachwe waendelee kucheza na kurukaruka hata ndani ya Msikiti. Yote haya yanaonesha jinsi Mtume (S.A.W.) alivyokuwa makini kuonesha upana na unafuu wa dini ya Kiislamu.

Na ijapokuwa "burudani na furaha" ni miongoni mwa malengo makuu ya sikukuu, falsafa ya sheria ya Kiislamu imejaaliwa hekima nyingi zinazoweka mipaka ya kimaadili – ili furaha hiyo iwe ya pamoja, safi, isiyochanganyika na uharibifu, dhulma, au upotofu wa maadili!

Sikukuu katika Uislamu ni mapumziko yanayohusiana na ibada na kumtii Mwenyezi Mungu, si kwa kumwasi. Sikukuu ya Idd El-Fitr huja baada ya Waislamu kuvumilia na kustahimili shida ya kujizuia na chakula na kinywaji kwa kufunga mwezi wa Ramadhani. Hivyo basi, thawabu ya kimungu ni furaha ya haraka siku ya Idd El-Fitr, na furaha ya baadaye kwa Mwenyezi Mungu. Mtume (S.A.W.) alisema: "Funga ina furaha mbili: furaha wakati wa kufuturu, na furaha wakati atakapokutana na Mola wake."[10] Ibn Rajab (Mwenyezi Mungu Amrehemu) alisema: Idd El-Fitr ni kutokana na kufunga Ramadhani, na inahusiana moja kwa moja na kukamilika kwa Mwezi wa Ramadhani, ambao ni nguzo ya tatu kati ya nguzo tano za Uislamu. Waislamu wakikamilisha mfungo wa Mwezi uliowafaradhishiwa, wanastahiki msamaha na kuokolewa na moto wa Jahannam. Kufunga Mwezi huu husababisha kusamehewa madhambi yaliyopita, na mwisho wake ni kuokolewa na moto kwa wale waliostahiki adhabu kwa sababu ya madhambi yao. Hivyo basi, Mwenyezi Mungu aliwawekea baada ya kumaliza mfungo wao sikukuu ya kukusanyika kwa ajili ya kumshukuru, kumtaja na kumsifu kwa kuwaongoza, na akawaamrisha kuswali Idd na kutoa sadaka. Hii ni siku ya zawadi ambapo wanaofunga hupata ujira wa funga yao, na hurudi kutoka sikukuu hiyo wakiwa wamesamehewa madhambi yao.[11]

Idd El-Adh-ha huja baada ya kukamilika kwa nguzo kuu ya Hija – ibada tukufu ya kiroho ambayo ni miongoni mwa nguzo tano za Uislamu – na ni faradhi ya kutoshelezeana (kifaya) kwa Waislamu duniani. Pia huja baada ya Waislamu wasiokuwa mahujaji kumaliza siku tisa za mwanzo wa Dhul-Hijjah kwa ibada ya kufunga na kumtaja Mwenyezi Mungu. Hivyo basi, Idd El-Adh-ha (Sikukuu ya kuchinja) ni sikukuu kubwa zaidi na bora zaidi, na inahusiana na kukamilika kwa Hija, ambayo ni nguzo ya nne ya Uislamu. Waislamu wakikamilisha Hija yao, husamehewa madhambi yao. Hija haikamiliki isipokuwa kwa kusimama Arafah, nayo ni nguzo kuu ya Hija.[12]

Sikukuu zote mbili ni za minasaba ya kumshukuru Mwenyezi Mungu kwa kurahisisha utekelezaji wa ibada, na si kwa ajili ya kusherehekea utukufu wa nasaba au ukoo, wala si kwa kufufua mitazamo ya kikabila na ubaguzi wa kijahiliya.

Sikukuu katika Uislamu ni mapumziko ya haki ambapo matajiri na masikini wanakuwa sawa, kupitia mfumo wa kisheria wa kusaidiana kijamii kati ya Waislamu. Waislamu wote wanapaswa kabla ya kwenda kuswali Idd El-Fitr wawatosheleze masikini kwa kuwapa Zakaatul-Fitr, ili wasilazimike kuomba siku hiyo. Mtume (S.A.W.) alisema: "Watoshelezeni (masikini) katika siku hii."[13] Yaani: waondoleeni dhiki ya kuomba na hali ya kudhalilika ili wafurahie mapumziko kama mnavyofurahia ninyi. Ama kwa upande wa Idd El-Adh-ha, Uislamu umeweka ibada ya kuchinja wanyama, na ukaamrisha Waislamu kuwapa masikini sehemu ya nyama hiyo ili nao wanufaike. Mwenyezi Mungu Amesema: {Ili washuhudie manufaa yao, na walitaje jina la Mwenyezi Mungu katika siku zilizoainishwa, juu ya wanyama wa kufugwa aliowaruzuku. Basi kuleni katika hao, na walisheni walioko katika dhiki na masikini} [Al-Hajj: 28], naye Mtume (S.A.W.) alisema: "Kuleni, jihifadhieni (chakula), na toeni sadaka."

Masikini na matajiri wote hula kutoka katika dhabihu hiyo hiyo, ambayo Mtume (S.A.W.) aliamrisha kuwa ni kutoka kwa wanyama bora zaidi wa mifugo. Mtume (S.A.W.) alisema:
“Wanyama wanne hawafai kwa ajili ya dhabihu: kipofu ambaye upofu wake unaonekana wazi, mgonjwa ambaye ugonjwa wake unaonekana wazi, kiwete ambaye ulemavu wake unaonekana wazi, na aliyedhoofika sana kiasi cha kutokuwa na nyama.”[14] Katika haya kuna mafunzo ya kuisafisha nafsi na kuikuza ili isimtolee Mwenyezi Mungu kitu kibaya katika sadaka zake, wala isimnyime masikini sehemu yake au kumpa kilicho duni.

Sikukuu katika Uislamu ni fursa ya mawasiliano ya kijamii, kuimarisha mahusiano ya kifamilia, na kuhuisha undugu wa Kiislamu. Sharia ya Kiislamu imeamrisha Waislamu wote kushiriki katika tukio hili tukufu la kuswali Swala ya Idd, ambapo ni nadra mtu kuacha kushiriki – hata watoto, wanawake, na wazee. Dalili ya hili imo katika hadithi ya Ummu 'Atiyyah (R.A.), aliposema:

“Tulikuwa tunaamrishwa kutoka siku ya Idd, hata bikira kutoka mafichoni mwake, na hata wanawake waliokuwa na hedhi wangehudhuria, wakisimama nyuma ya watu, na wakitakbiri pamoja na Waislamu, na kuomba dua kama wao, wakitarajia baraka na utakaso wa siku hiyo.”[15]

Sunna pia inaonesha kuwa Abu Bakr as-Siddiq (R.A.) alimtembelea binti yake, Mama wa Waumini Aisha (R.A.), katika nyumba ya Mtume (S.A.W.) siku ya Idd. Mtume (S.A.W.) alikuwa na desturi ya kubadilisha njia ya kwenda kuswali na ya kurudi kutoka Swala ya Idd – kama alivyopokewa kutoka kwa Jabir bin Abdillah (R.A.): “Mtume (S.A.W.) alipokuwa katika siku ya Idd, alikuwa akipitia njia tofauti wakati wa kwenda na kurudi.”[16]

Sikukuu katika Uislamu pia ni nafasi ya kuonesha umoja na mshikamano wa Umma wa Kiislamu, na kuthibitisha heshima yao kwa kuwa pamoja katika ibada na sherehe. Miongoni mwa ishara za umoja huu katika Idd el-Fitr ni kwamba Waislamu duniani kote – licha ya tofauti za madhehebu au mitazamo ya kifiqhi – walifunga pamoja mwanzo wa Ramadhani, wakafunga kwa pamoja kwa ajili ya Allah, kisha wakafuturu kwa pamoja siku ya kwanza ya Shawwal, wakatoa Zakaatul-Fitr, na wakaswali Sala ya Idd kwa pamoja, wakielekea kwenye Qibla moja, kwa ajili ya Mola mmoja, na kwa kusoma Qur'ani moja.

Vivyo hivyo, katika Idd El-Adh-ha, tunaona sura yenye nguvu ya mshikamano wa Kiislamu kupitia ibada ya Hija – ambayo ni "kongamano la kimataifa" linalofanyika kila mwaka katika tarehe maalum. Waislamu kutoka pande zote za dunia hukusanyika katika ardhi moja, wakajuana, kushauriana, na kubadilishana hali zao na changamoto zao, huku wakikumbuka historia yao tukufu mara kwa mara.[17] Ni tukio kubwa linalokuza maadili ya umoja, maelewano na mshikamano, na linakata mizizi ya mfarakano na uhasama. Mahujaji wote – wafalme na raia, matajiri na masikini – husimama pamoja katika eneo moja, wakiwa wamevaa mavazi sawa, wakitekeleza ibada moja, kwa ajili ya Mola mmoja. Hapo wanaelewa kuwa mbele ya Mwenyezi Mungu watu wote ni sawa kama meno ya mswaki, hakuna ubora wa mtu juu ya mwenzake isipokuwa kwa uchaji Mungu na matendo mema.

Yote haya yanathibitisha kuwa Uislamu una falsafa ya hekima katika kuanzisha sikukuu. Sikukuu ni nafasi ya burudani na kustarehesha nafsi, ni uhuishaji wa nguvu za binadamu, kupunguza mizigo ya maisha kwa roho, na kuimarisha hisia ya matumaini na mtazamo chanya. Wakati huo huo, ni fursa ya kukuza maadili ya Kiislamu na tabia njema, na pia kuthibitisha umoja wa Waislamu na hadhi yao mbele ya mataifa.