Je, inajuzu kwa mwenye kudhulumiwa kumuombea dua mbaya aliyemdhulumu?

Dhuluma ni uonevu na kuvuka mpaka, nayo ni kuvunja mizani ya uadilifu ambayo mbingu na ardhi zimesimama juu yake. Kumuombea dua mbaya dhalimu ni jambo lililowekwa kisharia katika Uislamu, ambalo limefanywa na Mitume na watu wema; nalo ni miongoni mwa milango ya kutawasali kwa Mwenyezi Mungu Aliyetukuka ili kuondoa dhuluma na kuomba nusura kwa mwenye kudhulumiwa. Lakini (dua hiyo) ni kwa sharti kwamba dua iwe kwa kiasi cha dhuluma hiyo au chini yake, na isiwe kwa zaidi yake. Na Mtume (S.A.W.) ameweka sharia inayoendana na makundi yote ya umma na kuzingatia hali za Waislamu; na kwa elimu yake kwamba katika umma wake kuna watu wanaodhulumiwa na wasioweza kusubiri na kuacha kusoma dua, basi akawawekea Sharia ya kuomba dua ili walipize haki zao. Na miongoni mwao wapo wanaoweza kusubiri, kusamehe, na kuachilia, basi akawawekea sharia ya hilo pia. Na miongoni mwao wapo waliokuwa wakimuombea dhalimu wao rehema na maghufira. Basi hizi zote ni daraja na vyeo alivyoweka Mtume (S.A.W.) na akazifanya kuwa Sunna ili kila mmoja ajipambe na lile analoliweza.

Maelezo

Dhuluma ni neno linalomaanisha kuvuka kutoka kwenye haki kwenda kwenye batili, nayo ni uonevu. Na imesemwa: Ni kutumia milki ya mwingine na kuvuka mpaka. Dhuluma inaweza kutokea kati ya mja na Mola wake kama vile kumshirikisha Mwenyezi Mungu (S.W.), au kati ya mja na nafsi yake kama vile kujidhulumu kwa kufanya maovu na kuacha mambo ya wajibu, au kati ya mja na viumbe wenzake; na aina hii ya mwisho ndiyo inayolengwa na kukusudiwa hapa.

Na inaweza kuwa dhuluma ya mwanadamu kwa ndugu yake mwanadamu inahusiana na kuingilia haki miongoni mwa haki zake au kumfanyia udhia kwa namna yoyote ile, na sifa nyinginezo mbaya ambazo Sharia imezichukiza, akili ikazikataa, na maumbile sahihi yakaziepuka.

Matini za Kitabu Kitukufu (Qur'ani) na Sunna ya Mtume iliyotukuka zimeshirikiana katika kuonya dhidi ya dhuluma, na kubainisha hatari yake na mwisho wake mbaya duniani na akhera. Kwani dhuluma si tu uvamizi wa haki za wengine, bali ni kuvunja mizani ya uadilifu ambayo mbingu na ardhi zimesimama juu yake. Na mwenye kutafakari hali za umma zilizopita, atakuta kuwa kuangamia kwao, kutoweka kwa neema zao, kuleta mapigo juu yao, kuondoka kwa baraka kwao, kutoweka kwa ufalme wao, na kukosa mapenzi ya Mwenyezi Mungu kwao, sababu yake ilikuwa ni yale waliyoyafanya ya dhuluma. Aliyetukuka anasema: {Na hakika Tuliwaangamiza karne za kabla yenu walipodhulumu} [Yunus: 13]. Na akasema (S.W.): {Na Mola wako hakuwa wa kuangamiza vijiji kwa dhuluma hali ya kuwa watu wake ni watengenezaji} [Hud: 117]. Na Akasema: {Na hiyo ni miji Tuliwaangamiza walipodhulumu, na Tukajalia kwa maangamizo yao miadi} [Al-Kahf: 59].

Na katika Hadithi Qudsi ambayo Mtume (S.A.W.) amepokelewa kutoka kwa Mola wa Utukufu: “Enyi waja Wangu! Hakika Mimi Nimeharamisha dhuluma juu ya nafsi Yangu, na Nimeijalia kuwa haramu kati yenu, basi msidhulumiane”[1].

Na Mtume (S.A.W.) amesema: “Iogopeni dhuluma, kwani dhuluma ni kiza siku ya Kiyama”[2].

Na asili ni kwamba kumuombea dua mbaya dhalimu ni jambo lililowekwa kisharia katika Uislamu, ambalo limefanywa na Mitume na watu wema; nalo ni miongoni mwa milango ya kutawasali kwa Mwenyezi Mungu Aliyetukuka ili kuondoa dhuluma na kuomba nusura kwa mwenye kudhulumiwa. Miongoni mwa hayo ni kauli ya Mwenyezi Mungu Aliyetukuka: {Na Nuhu akasema: Mola wangu! Usimwache juu ya ardhi miongoni mwa makafiri yeyote mwenye kukaa katika nyumba} [Nuh: 26]. Na kupitia maneno ya Lutu (S.A): {Akasema: Mola wangu! Ninusuru juu ya watu waharibifu} [Al-Ankabut: 30]. Na kauli ya Mwenyezi Mungu Aliyetukuka: {Mwenyezi Mungu hapendi upandishaji wa sauti kwa maneno mabovu, isipokuwa kwa yule aliyedhulumiwa. Na Mwenyezi Mungu ni Msikivu, Mjuzi} [Al-Nisaa: 148].

Na maana ya hiyo ni: Mwenyezi Mungu Aliyetukuka hataki mmoja wetu adhihirishe dua mbaya dhidi ya mwenzake, isipokuwa kwa yule aliyedhulumiwa; yeye anaruhusiwa kumuombea dhalimu wake, kwani Mwenyezi Mungu Hashitushwi na hilo kwa upande wake kwa sababu Amempa ruhusa katika hilo.

Na kutoka kwa Abdullah bin Abbas (R.A.) kwamba Mtume (S.A.W.) alimtuma Mu'adh (R.A.) kwenda Yemen, akasema: “Iogope dua ya mwenye kudhulumiwa, kwani hakuna kizuizi kati yake na Mwenyezi Mungu” [Imepokelewa na Al-Bukhari].

Na kutoka kwa Anas bin Malik (R.A.) amesema: “Mtume (S.A.W.) aliwaombea dua mbaya wale waliowaua maswahaba wa kisima cha Ma'una kwa muda wa asubuhi thelathini, akiwaombea makabila ya Ri'l, Dhakwan na 'Ussayyah waliomasi Mwenyezi Mungu na Mtume Wake” [Imepokelewa na Al-Bukhari na Muslim].

Na kutoka kwa 'Ataa kwamba Mama wa Waumini Bibi Aisha (R.A.) aliibiwa kitu chake, akaanza kumuombea dua mbaya mwizi huyo, Mtume (S.A.W.) akamwambia: “Usimpunguzie (dhambi zake)”[3], yaani usimpe wepesi wa adhabu yake kwa dua yako hiyo.

Wataalamu wa Fiqhi wameweka sharti la kujuzu kwa dua hiyo kuwa iwe kwa kiasi cha dhuluma hiyo au chini yake na isiwe kwa zaidi yake; kutokana na ujumla wa kauli ya Mwenyezi Mungu Aliyetukuka katika utungo thabiti: {Basi atakayewashambulia, nanyi mshambulieni kwa kadiri ya alivyowashambulieni} [Al-Baqarah: 194].

Hivyo, usimuombee dhalimu apatwe na maasi miongoni mwa maasi ya Mwenyezi Mungu wala ukafiri, kwani kukusudia maasi ni maasi, na kukusudia ukafiri ni ukafiri. Wala usimuombee kwa maumivu ambayo kosa lake kwako haliyahitaji—kwa mfano akukosee kosa dogo kisha ukamuombea dua ya janga kubwa zaidi—kwani hilo ni haramu kwako kwa kuwa unakuwa umemdhulumu kwa kiasi hicho cha ziada, na Mwenyezi Mungu Amesema: {Basi atakayewashambulia, nanyi mshambulieni kwa kadiri ya alivyowashambulieni}.

Bali unamuombea dhiki ya kidunia tu, na kutokana na hapo, yule aliyedhulumiwa na akamuombea dhalimu wake kwa kiasi cha dhuluma yake au chini yake, anakuwa amechukua haki yake na amejinusuru nafsi yake, na Sharia imemhalalishia hilo. Ama yule anayetaka kujipamba na fadhila, ihsani, tabia njema, kupata thawabu na kupandishwa daraja, basi analazimika kutolipiza dhuluma kwa kisasi, bali kwa kusubiri, kusamehe na upole kwa aliyemdhulumu. Mwenyezi Mungu anasema: {Mkionyesha kheri au mkaificha, au mkasamehe uovu, basi hakika Mwenyezi Mungu ni Msamehevu, Muweza} [Al-Nisaa: 149]. Na akasema (S.W.): {Na malipo ya uovu ni uovu mfano wake; lakini anayesamehe na akatengeneza, basi malipo yake yako kwa Mwenyezi Mungu; hakika Yeye Hawapendi madhalimu} [Al-Shura: 40]. Na akasema Aliyetukuka: {Na atakayesubiri na akasamehe, hakika hilo ni katika mambo ya kuazimiwa} [Al-Shura: 43].

Na kauli Yake: {Mkionesha kheri au mkaificha} ni himizo la kufanya kheri kwa siri na dhahiri, na kusamehe dhuluma baada ya kuwa kisharia imeruhusiwa kujinusuru; kwa sababu kusamehe kunapendwa zaidi na Mwenyezi Mungu kuliko kujinusuru (kulipiza), na Akasisitiza hilo kwa kujisifu Mwenyewe kwa sifa ya msamaha pamoja na kuwa na uwezo wa kuadhibu.

Naye Mtume (S.A.W.) amesema: “Je, nisiwaonyeshe tabia bora zaidi za watu wa duniani na akhera: Ni kumfikia aliyekukata (kiudugu), na kumpa aliyekunyima, na kumsamehe aliyekudhulumu”[4].

Na kutoka kwa Abu Huraira (R.A.) amesema: “Ilisemwa: Ewe Mtume, waombee dua mbaya washirikina. Akasema: “Hakika mimi sikutumwa kuwa mlaani, bali nimeletwa kuwa rehema” [Imepokelewa na Imam Muslim]. Na kutoka kwa Abdullah bin Mas'ud (R.A) amesema wakati Mtume (S.A.W.) alipoumia siku ya Uhud: Ni kama namuona Mtume (S.A.W.) akielezea habari ya nabii miongoni mwa manabii ambaye watu wake walimpiga mpaka akatoka damu, naye akafuta damu usoni mwake na kusema: “Eee Mwenyezi Mungu, wasamehe watu wangu kwani wao hawajui” [Imepokelewa na Al-Bukhari na Muslim].

Katika kauli hii kuna mkusanyiko wa fadhila, daraja za ihsani, tabia njema, ukarimu wa nafsi na kilele cha subira na upole; kwani (S.A.W.) hakuishia tu kunyamaza bali aliwasamehe, kisha akawahurumia na kuwarehemu, akawaombea na kuwaombea shifaa akisema: «Wasamehe» au «Waongoe», kisha akaonyesha sababu ya huruma na rehema kwa kusema: «Watu wangu», kisha akawatafutia udhuru kwa ujinga wao akasema: «Kwani wao hawajui». Kwa kutazama dhahiri ya mapokezi, tunakuta kuwa Sharia tukufu imeruhusu kumuombea dua mbaya dhalimu, kisha wakati huo huo ikahimiza kusamehe, kusubiri na kukabiliana na dhuluma kwa ihsani na ikavutia watu katika hilo. Kadhalika Mtume (S.A.W.) aliwaombea dua mbaya baadhi ya washirikina au madhalimu, na akawaombea kheri wengine.

Inafahamika kuwa Mtume (S.A.W.) ndiye mwekaji wa kwanza wa sharia, naye alikuwa akiweka sharia inayoendana na makundi yote ya umma na kuzingatia hali za Waislamu; na kwa elimu yake kwamba katika umma wake kuna watu wanaodhulumiwa na wasioweza kusubiri na kuacha kutoa dua, basi akawawekea sharia ya kuomba dua ili walipize haki zao. Na miongoni mwao wapo wanaoweza kusubiri, kusamehe na kuachilia, basi akawawekea sharia ya hilo pia. Na miongoni mwao wapo waliokuwa wakimuombea dhalimu wao rehema na maghufira. Basi hizi zote ni daraja na vyeo alivyoweka Mtume (S.A.W.) na akazifanya kuwa Sunna ili kila mmoja ajipambe na lile analoliweza. Zaidi ya hayo, Mtume (S.A.W.) alikuwa akiwaombea dua mbaya madhalimu au washirikina ikiwa dhuluma hiyo inahusu Waislamu wote na udhia wa washirikina ulizidi juu yao. Ama ikiwa inahusu nafsi yake tukufu, yeye alikuwa akisamehe na kuachilia aliyemdhulumu. Kadhalika, inaweza kusemwa kuwa Mtume alikuwa akiwaombea dua mbaya washirikina ambao hakuwatarajia kusilimu, kinyume na wale aliokuwa akiwavuta na kutarajia wasilimu, ambao aliwaombea kheri. Na ukweli ni kwamba Mtume (S.A.W.) alikuwa akijua kutoka kwa Mola wake nani ataamini na nani hataamini; yule aliyejua kuwa ataamini, alimuombea kheri, na hili liko wazi katika Sira ya Mtume; kwani hakuna watu aliowaombea kheri Mtume (S.A.W.) isipokuwa waliamini. Kadhalika katika suala la wale aliojua kuwa watakufa katika ukafiri, aliwaombea dua mbaya.

Tunapata faida kutokana na yaliyotangulia:

Dhuluma ni neno linalomaanisha kuvuka kutoka kwenye haki kwenda kwenye batili, nayo ni uonevu, au kutumia milki ya mwingine kwa uadui na kuvuka mpaka. Ni sifa mbaya ambayo Sharia imeiashiria kuichukia, ikaionya, na ikabainisha hatari yake pamoja na mwisho wake mbaya duniani na akhera. Kwani dhuluma ni sababu ya kuangamia kwa mwenye nayo (dhalimu), kutoweka kwa neema zake, na kufutika kwa baraka zake. Na kwa ajili hiyo, Sharia tukufu imeruhusu kumuombea dua mbaya dhalimu, isipokuwa imesisitiza kuwa kujipamba na subira na kumsamehe aliyekudhulumu ni miongoni mwa matendo bora na tabia njema zenye daraja ya juu.

 

[1] Imetolewa na Imam Muslim.

[2] Imetolewa na Imam Muslim kupitia hadithi ya Jabir bin Abdullah (R.A.).

[3] Imetolewa na Maimamu: Ahmad, Abu Dawood, na Al-Nasa'i.

[4] Imetolewa na Maimamu: Ma'mar bin Rashid—na lafudhi ni yake—Ibn Abi Shaybah, Ibn Abi Dunya, na Al-Bayhaqi katika «Shu'ab al-Iman».