Ni ipi hukumu ya mwenye kula au kunywa kwa makusudi mchana wa Ramadhani?

Mwenye kula au kunywa mchana wa Ramadhani kwa kukusudia, huku akijua kuwa ni wajibu kwake kufunga, bila ya udhuru au ulazima kama vile safari, maradhi, au mfano wa hayo, amejidhulumu nafsi yake kwa kufanya dhambi kubwa. Katika hali hii, ni lazima atubu kwa Mwenyezi Mungu kwa ajili ya hilo, na ni lazima alipe saumu bila ya kafara.

Maelezo

Mwenyezi Mungu Mtukufu amewasifu Waislamu kuwa ni kaumu ya utiifu, yenye kumuitikia Mwenyezi Mungu Mtukufu na Mtume wake, kwa kutii yale waliyoamrishwa na kujiepusha na yale waliyokatazwa. Katika muktadha wa kuwasifu, ambao unahitaji kufuata mara kwa mara, Mwenyezi Mungu alisema: { Hatutafautishi baina ya yeyote katika Mitume wake, na (Waumini) husema: Tumesikia na tumet'ii. Tunakutaka maghfira Mola Mlezi wetu! Na marejeo ni kwako.} (Al-Baqarah: 285).

Kumtii Mwenyezi Mungu Mtukufu maana yake ni kufanya yale aliyoyaamrisha na kujiepusha na yale aliyoyakataza. Ni haramu kwa Muislamu kuacha yale aliyoyaweka Mwenyezi Mungu bila ya udhuru wala ulazima, kwa sababu hiyo ni kumuasi Mwenyezi Mungu Mtukufu, ambayo huleta ghadhabu na adhabu yake.

Mojawapo ya faradhi na matendo makubwa ya utiifu ambayo kwayo Muislamu hujikurubisha kwa Mola wake ni kufunga Ramadhani. Hayo ni kwa sababu Mwenyezi Mungu, Aliyetukuka, Ameifadhilisha, kama vile Ameipambanua miongoni mwa ibada nyengine zote, kwani Yeye ndiye Mmoja, Aliye juu. Haya ni katika yale waliyoyasimulia mashekhe wawili kutoka kwa Abu Hurayrah, (R.A), kutoka kwa Mtume wa Mwenyezi Mungu, Mwenyezi (S.A.W), kwamba amesema: “Mwenyezi Mungu Alisema: ‘Kila amali ya mwana wa Adam ni ya kwake isipokuwa saumu, kwani ni kwa ajili Yangu na mimi nitamlipa kwayo.” Hata hivyo, hakubainisha ukubwa wa malipo yake na akaiweka kuamuliwa na Mwenyezi Mungu Mtukufu kutokana na ukubwa wake, lakini hata hivyo alibainisha kuwa miongoni mwa malipo hayo makubwa ni kusamehewa dhambi na makosa yote yaliyopita. Kutoka kwa Abd al-Rahman bin Awf, Mwenyezi Mungu amuwiye radhi: Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W) ameitaja Ramadhani na kusema: “Hakika Ramadhani ni mwezi ambao Mwenyezi Mungu amefaradhisha funga ndani yake, “Nimefaradhisha kwa ajili ya Waislamu kisimamo wakati wa Swala ya usiku, basi mwenye kuufunga (mwezi huo) atatoka katika Madhambi (na kubaki bila ya Dhambi) kama siku alotoka katika Tumbo la Mama yake” Imesimuliwa na Ahmad na Abu Ya’la Al-Mawsili katika “Al-Musnad,” na Ibn Khuzaymah katika “Al-Sahih.”

Waislamu wamekubaliana kwa kauli moja kuwa kufunga katika mwezi wa Ramadhani ni faradhi aini (wajibu wa mtu binafsi) kwa kila Muislamu mwenye akili timamu, mtu mzima ambaye hana vikwazo vya kufunga, kama vile hedhi na kutokwa na damu baada ya kujifungua. Pia kuna ruhusa, kama vile ugonjwa, usafiri, na uzee. [1]

Ingawa matini nyingi zimeeleza malipo tele kwa wale wanaomtii Mwenyezi Mungu kwa kufunga mwezi wa Ramadhani, nyingine pia zimeonya dhidi ya mwenye kufungua kwa makusudi hata siku moja bila ya udhuru. Na miongoni mwa hayo ni kuwa mtu hatapata malipo ya aliyoyakosa ndani yake, hata akifunga mwaka mzima ili kufidia.

Imepokelewa kutoka kwa Abu Hurayrah (R.A), Mtume (S.A.W) amesema: “Mwenye kufungua siku moja katika mwezi wa Ramadhani bila ya udhuru wala maradhi, funga yake ya maisha haitalipwa hata kama amefunga.” Imepokelewa kutoka kwa Al-Bukhari katika Sahih yake. Imepokelewa pia kutoka kwa Al-Bukhari (R.A) kuwa Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W) amesema: “Mwenye kufungua siku moja katika mwezi wa Ramadhani pasipo na ruhusa wala maradhi, funga yake ya maisha haitafidiwa kwa hiyo hata akifunga. Imesimuliwa na Al-Tirmidhi (kwa maneno haya), Al-Nasa'i, Ibn Majah, al-Bayhaqi katika Al-Sunan, na Ibn Khuzaymah katika Sahih Al-Bukhari.

Imepokelewa kutoka kwa Sa‘īd Ibn Jubayr (R.A): Mtu mmoja alimwuliza Ibn ‘Abbās (R.A) akisema, “Nimefungua siku moja ya Ramadhani, je, unaweza kunitafutia njia ya kutoka?” Ibn ‘Abbās (R.A) akamjibu, “Ikiwa unaweza kufunga siku moja ya Ramadhani ikiwa wazi, basi ifunge badala yake.” Yule mtu akasema, “Je, nitawezaje kufunga siku ya Ramadhani ikiwa wazi?” Ibn ‘Abbās (R.A) akamjibu, “Je, nitaweza kukupatia fatwa nyingine isipokuwa hii?!” Hadithi hii imeripotiwa na Ibn Shāhīn katika “Fadā’il Ramadhān” na Al-Hasan Al-Khallāl katika “Al-Amālī.” Kufungua siku ya Ramadhani bila ya udhuru ni miongoni mwa madhambi makubwa.

Kutokana na rehema ya Allah (S.W) na upole Wake kwa udhaifu wa binadamu, ameweka tawba kwa ajili ya dhambi zake, na kumudu kumalizia na kurekebisha yale ambayo amepungukiwa au ameyakosa, hata kama ni kwa kufanya dhambi kubwa au kuacha faradhi. Hapa ndipo mafakihi walivyokubaliana kuhusu yale yanayompasa mtu aliyefungua siku ya Ramadhani kwa makusudi kwa kula au kunywa bila ya udhuru, ili arekebishe ibada aliyoikosa na kufidia dhambi iliyompata. Wamekubaliana kwa kauli moja kwamba anapaswa kuilipa siku hiyo (kwa kufunga), lakini wametofautiana kuhusu wajibu wa kufidia (kafara) kwa hilo kwa maoni mawili.

Kuhusu tofauti ya maoni kuhusu wajibu wa kafara:

Wanavyuoni wa Madhehebu ya Imamu Hanafi na Maliki[2]

 wanaeleza kwamba ni lazima afidie saumu na kutoa kafara, ambayo ni saumu ya miezi miwili mfululizo. Hili linatokana na Hadithi ya Abu Hurayrah (R.A): “Mtu mmoja alifungua saumu katika mwezi wa Ramadhani, basi Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W) akaamrisha atoe kafara kwa kumwacha huru mtumwa, au kufunga miezi miwili mfululizo, au kulisha masikini sitini. Akasema: ‘Sikuweza kupata yoyote. Kisha kikaletwa kapu kubwa la tende na Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W) akasema: Chukua hiki na utoe sadaka. Akasema: Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, sioni mwenye haja nayo zaidi ya mimi. Akasema: Kuleni.”

Hata hivyo, Wanavyuoni wengi wameifasiri Hadithi iliyotangulia ya Abu Hurayrah (R.A) kuwa ina maana kwamba kafara ni wajibu kwa mwenye kufuturu kwa jimaii, kwa sababu ni kali zaidi katika dhambi. Siye aliyefungua saumu kwa kula, kunywa, au vitu vingine vinavyofungua saumu.

Imamu Al-Tirmidhiy amesema: “Hadithi ya Abu Hurayrah (R.A) ni hadithi nzuri na sahihi, na Hadithi hii inafanyiwa kazi na wanachuoni kuhusiana na mtu ambaye anafungua kwa kukusudia kwa kujamiiana ndani ya Ramadhani.

Imepokelewa kutoka kwa kundi la Maswahaba na Wafuasi kwamba kujiwekea mipaka katika kuomba msamaha na kufidia saumu kwa mtu aliyekula au kunywa kwa makusudi mchana wa Ramadhani bila ya udhuru inajuzu. Hii inatokana na Hadith ya Abu Hurayrah (R.A) kwamba Mtume (S.A.W) amesema: “Mwenye kutapika kwa kukusudia basi afidie saumu. Imesimuliwa na Al-Daraqutni katika "Al-Sunan." Anayetapika kwa kukusudia ni sawa na anayekula kwa kukusudia, kwa sababu wote wawili wanafanya kitendo kinachopingana na kubatilisha saumu. Kulipa kafara kunahitajika tu kwa yale ambayo yameelezwa waziwazi, na hakuna matini inayoeleza kuwa inatakikana kwa mtu anayefungua saumu kwa kula au kunywa kwa kukusudia.

Imepokelewa kutoka kwa Al-Bukhari katika Sahih yake kutoka kwa Said Ibn Al-Musayyib (R.A), Al-Shaabiy, Ibn Jubayr, Ibrahim, Qatadah na Hammad (R.A) kuhusu mtu anayefungua siku moja katika mwezi wa Ramadhani bila ya udhuru au maradhi: "Lazima afidie siku nyingine."

Imepokelewa kutoka kwa Said Ibn Jubayr (R.A) kuwa aliulizwa kuhusu mtu aliyefungua kwa makusudi siku moja katika mwezi wa Ramadhani: Ni nini kafara yake? Akasema: Anafunga siku moja badala yake na kuomba msamaha kwa Mwenyezi Mungu. Imesimuliwa na Sa'id Ibn Mansur katika "Al-Sunan" na Al-Bayhaqi katika "Al-Sunan." Katika Hadithi ya Ibn Abi Shaybah amesema, "Anaomba msamaha kwa Mwenyezi Mungu kwa hilo, na anatubia Kwake, na anasimamisha siku nyingine badala yake."

Rai ya Wanachuoni wa Imamu Shafi na Hanbali kwamba inajuzu kufidia saumu iliyokosa kwa kiwango sawa cha funga iliyokosa bila ya kafara, pamoja na kutubia kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu na kuomba msamaha, ni yale waliyoyaeleza na kuyaweka.

Tunapata faida kutokana na yaliyotangulia;

Waislamu wamekubaliana kwa kauli moja kuwa kufunga mwezi wa Ramadhani ni faradhi lazima (ya mtu binafsi) kwa kila Muislamu mwenye akili timamu, mtu mzima ambaye hana vikwazo vya kufunga, kama vile hedhi na kutokwa na damu baada ya kujifungua. Vile vile, makubaliano yanaruhusu, kama vile ugonjwa, usafiri, na uzee.

Kufungua katika mwezi wa Ramadhani bila ya udhuru ni miongoni mwa madhambi makubwa.

Mwenye kula au kunywa mchana wa Ramadhani kwa kukusudia, huku akijua kuwa ni wajibu kwake kufunga, bila ya udhuru, ni lazima alipe saumu bila ya kafara kwa hilo.

 

[1] "Ngazi za Makubaliano" (uk. 39, chapa ya Dar Al-Kotob Al-Ilmiyyah).

[2] “Al-Muwatta” (uk. 123, Toleo la Maktaba ya Al-Ilmiyyah), “Al-Hidaya fii Sharh Bidayatul Mubtadi.”